Lựa chọn khác lối giữa đại ngàn

Giữa những ngày nắng đầu hạ, con đường đất ngoằn ngoèo dẫn vào bản Xuân Sơn (xã Sơn Điện, huyện Quan Sơn, Thanh Hóa) bụi mù gót chân. Nhưng chính nơi ấy, nơi tưởng chừng chỉ có núi non và sự im lìm của rừng già lại đang vang vọng âm thanh của một giấc mơ đang thành hình. Và ở trung tâm giấc mơ đó, là một người phụ nữ nhỏ bé  Lương Thị Lực, cô gái Mường sinh năm 1990, người đã dám bước ra khỏi những lối mòn để dựng nên một mô hình kinh tế giữa lòng đại ngàn.

Câu chuyện bắt đầu sau khi Lực tốt nghiệp ngành Sư phạm Thể chất tại Hà Nội. Như bao bạn bè cùng trang lứa, chị hoàn toàn có thể chọn ở lại thành phố, tìm kiếm một công việc ổn định. Nhưng thay vào đó, Lực quyết định trở về quê, nơi mà sự nghèo khó, thiếu cơ hội bám riết lấy người trẻ với mong muốn tạo ra điều gì đó khác biệt.

Khởi đầu bằng một xưởng làm tăm tre, đũa dùng một lần, giấc mộng “người bản tự lập nghiệp” của chị sớm vấp phải thực tế phũ phàng khi chi phí cao, đầu ra bế tắc, hàng hóa ế ẩm chất đống trong kho. Nợ nần chồng chất. Trong khoảnh khắc chông chênh nhất ấy, thiên nhiên như một người bạn già bí ẩn đã hé lộ cho chị một lối đi mới.

Trong một lần cùng chồng – anh Phạm Ngọc Thanh (quê Yên Bái) ra suối Sủa lấy nước, cả hai chợt nhận ra tiềm năng ít ai để ý khi dòng nước mát quanh năm, ổn định về nhiệt độ, rất giống điều kiện nuôi cá nước lạnh. Với chút kiến thức từ thời còn làm thuê ở các trang trại cá ở miền Bắc, anh Thanh gợi ý thử… nuôi cá tầm.

Ý tưởng ấy, ban đầu, khiến người làng xì xào. Cá tầm, một trong những loài cá “quý tộc”, chỉ hợp khí hậu vùng núi cao như Lâm Đồng hay Sa Pa... giờ lại được đưa về một bản Mường hẻo lánh? “Tưởng mơ mà là thật à?”, người ta hỏi nhau như thế. Nhưng vợ chồng chị vẫn quyết liệt cải tạo vườn tược, đắp hồ bê tông, dẫn nước suối về và bắt đầu thả lứa cá tầm đầu tiên với 1.000 con.

Gần một năm sau, hơn 2 tấn cá được thu hoạch. Lãi chưa nhiều, nhưng đủ để thắp lên hy vọng. Quan trọng hơn, đó là lần đầu tiên chị Lực chứng minh được: giữa rừng, vẫn có thể làm nông nghiệp hiện đại – nếu đủ dũng cảm và quyết tâm.

Dựng cơ nghiệp xanh giữa rừng già

Khác với cá chép, cá rô vốn quen sống trong môi trường đơn giản, thì cá tầm lại là loài “khó tính”, kén chọn như một tiểu thư. Chúng chỉ sinh trưởng tốt trong làn nước mát lạnh quanh năm, sạch, giàu oxy và có dòng chảy ổn định. Chỉ cần nhiệt độ nhích lên vài độ, hay nước hơi đổi màu, cả bể cá có thể trắng xóa chỉ sau một đêm.

Và trong điều kiện tự nhiên khắc nghiệt như ở Quan Sơn, nơi điện chập chờn, đường đi lắt léo thì việc nuôi được loài cá “khó chiều” này chẳng khác nào đi dây giữa gió. Nhưng thay vì chùn bước, vợ chồng chị Lực lại càng quyết tâm hơn: lắp pin năng lượng mặt trời, đầu tư hệ thống lọc tuần hoàn, kiểm tra từng thông số nước mỗi ngày như chăm con mọn.

Thách thức lớn nhất đến vào mùa hè năm ngoái. Đợt nắng gay gắt kéo dài làm nước suối nóng lên bất thường. Hàng trăm con cá nổi trắng bể. Hai vợ chồng phải thức trắng nhiều đêm liền để thay nước, che bạt, duy trì nhiệt độ. Cũng có lần, lũ ập về bất ngờ, cuốn trôi đường ống, suýt phá nát cả khu trại.

Nhưng sau mỗi lần vấp ngã, họ lại đứng dậy. Từ vài hồ nhỏ, mô hình nay đã phát triển thành trại cá quy mô gần 20.000 con. Hợp tác xã Thanh Lực do chị sáng lập hiện cung cấp ra thị trường hơn 10 tấn cá tầm mỗi năm, đạt doanh thu khoảng 2 tỷ đồng, lợi nhuận ròng từ 600 đến 700 triệu đồng.

Không chỉ tạo thu nhập cho gia đình, HTX còn tuyển dụng 5 lao động địa phương làm việc cố định, với mức lương 6–8 triệu đồng/tháng, cao gấp đôi thu nhập trung bình của người vùng cao.

Sản phẩm cá tầm của HTX đã được cấp chứng nhận OCOP 3 sao, mang thương hiệu địa phương, được tiêu thụ ổn định tại các thành phố lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh. Không dừng lại ở thị trường truyền thống, chị còn mạnh dạn đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử, tiếp cận khách hàng trẻ tuổi, những người quan tâm đến thực phẩm sạch và nông sản vùng cao.

Không thỏa mãn với con đường đã đi được, Lương Thị Lực còn đang ấp ủ một hướng đi mới: du lịch nông nghiệp gắn với trải nghiệm bản địa. Du khách có thể đến tham quan trại cá, cho cá ăn, tìm hiểu quy trình nuôi cá nước lạnh, thưởng thức món ăn chế biến tại chỗ, tất cả trong không gian rừng núi hoang sơ, mát lành.

“Du khách không chỉ đến ăn cá, mà còn đến để hiểu và cảm cái hồn của núi rừng, của người Mường” chị Lực chia sẻ. Mô hình này không chỉ giúp tăng giá trị sản phẩm mà còn quảng bá hình ảnh quê hương – một Quan Sơn nhiều tiềm năng nhưng chưa được đánh thức.

Nhiều bạn trẻ từng hoài nghi, nay quay lại tìm chị xin học nghề. Họ bắt đầu nghĩ khác: rằng làm nông nghiệp cũng có thể hiện đại, bài bản, hiệu quả, nếu đi đúng hướng. Từ một “con suối nhỏ” và một ý tưởng tưởng chừng ngông cuồng, Lương Thị Lực đã khơi dòng cảm hứng cho một thế hệ trẻ dám ở lại quê hương, dám làm nông một cách thông minh và sáng tạo.

Hiện chị đang hoàn tất hồ sơ để đăng ký tiêu chuẩn chất lượng quốc tế, mở đường cho cá tầm Quan Sơn vươn ra thế giới. Một số đối tác chuyên phân phối thực phẩm sạch đã đặt vấn đề nhập hàng định kỳ. Chị không giấu niềm tin: “Chúng tôi không mơ giàu có kiểu ồn ào. Chỉ mong làm được một mô hình thật sự vững, vừa có thu nhập, vừa giữ được rừng, giữ được nước suối cho con cháu sau này.”

Trong một xã hội ngày càng đô thị hóa, khi không ít người trẻ rời bỏ bản làng để tìm vận may nơi phố thị, câu chuyện của Lương Thị Lực là một lời nhắc nhẹ nhàng nhưng sâu sắc: đôi khi, sự khác biệt không nằm ở việc ta đi xa bao nhiêu, mà ở việc ta dám quay lại và bắt đầu từ chính nơi đã sinh ra mình.

Cá tầm, loài cá “quý tộc” nay đã bén rễ giữa đại ngàn Quan Sơn. Và từ đó, một giấc mơ xanh bền vững, bản sắc và đầy khát vọng đang từng ngày lớn lên, cùng với nụ cười bền bỉ của cô gái Mường nhỏ bé mà kiên cường.

Nguồn: TC Doanh nghiệp & Kinh tế xanh