Nhà ở xã hội (NƠXH) là một trong những chính sách đảm bảo an sinh trọng điểm, nhằm đáp ứng nhu cầu nhà ở cho người thu nhập thấp, công nhân và lao động tại các khu công nghiệp. Phát triển NƠXH không chỉ giải quyết chỗ ở, ổn định đời sống cho hàng triệu người dân, mà còn góp phần đảm bảo trật tự xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Nhận thức rõ tầm quan trọng này, Chính phủ đã đặt mục tiêu xây dựng 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội đến năm 2030. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, nhiều chương trình đã được triển khai, như gói tín dụng 120.000 tỷ đồng hỗ trợ lãi suất cho chủ đầu tư và người mua NƠXH. Các địa phương cũng coi chỉ tiêu phát triển NƠXH là một nhiệm vụ chính trị – xã hội quan trọng trong kế hoạch 5 năm và hàng năm 

Tầm quan trọng của NƠXH đặt ra yêu cầu cao về năng lực và nguồn lực của các nhà đầu tư, nhà thầu tham gia thực hiện dự án. Các quy định pháp luật về đấu thầu hiện hành có yêu cầu rất cao đối với các nhà thầu về năng lực tài chính, năng lực kỹ thuật cũng như những cam kết về tiến độ trong triển khai dự án. Tuy nhiên, thực tế thời gian qua đã bộc lộ nhiều bất cập. Không ít trường hợp nhà đầu tư trúng thầu dự án NƠXH nhưng năng lực và nguồn lực không tương xứng. Điều này dẫn tới nhiều hệ lụy: dự án thi công chậm tiến độ, thậm chí đình trệ; công trình hoàn thành kém chất lượng gây bức xúc cho người sử dụng; và tiềm ẩn rủi ro thất thoát, lãng phí nguồn lực đất đai. 

Vấn đề năng lực và nguồn lực của doanh nghiệp

Có thể xem xét trường hợp Công ty Cổ phần Đầu tư Phát triển Địa ốc 76 và Công ty Cổ phần Aranya Việt Nam, hai doanh nghiệp đã được lựa chọn thực hiện những dự án NƠXH nhưng vấn đề năng lực và nguồn lực đang bị đặt dấu hỏi.

Công ty Địa ốc 76 (thành lập năm 2020) là nhà đầu tư đăng ký và được chấp thuận thực hiện Dự án nhà ở công nhân Khu dịch vụ và cư xá công nhân KCN An Nghiệp (Sóc Trăng), quy mô hơn 11 ha, tổng vốn gần 998 tỷ đồng. Dự án dự kiến xây dựng 7 tòa nhà chung cư 5 tầng và 8 dãy nhà ở liền kề 2 tầng (tổng khoảng 1.131 căn hộ), kèm một nhà máy xử lý nước thải và trường mầm non. Theo kế hoạch, cuối năm 2024 dự án sẽ khởi công.

Thế nhưng, đến nay nhà đầu tư vẫn chưa thể khởi công, thậm chí phải đề nghị UBND tỉnh hỗ trợ tháo gỡ nhiều vướng mắc về thủ tục đất đai, môi trường và xin điều chỉnh quy hoạch dự án. Đáng chú ý hơn, Công ty Địa ốc 76 không có hoạt động sản xuất kinh doanh trong hai năm 2023 và 2024  vì không ghi nhận doanh thu theo báo cáo tài chính.

Về trường hợp của Công ty Aranya Việt Nam, doanh nghiệp này được UBND tỉnh Sóc Trăng chấp thuận là chủ đầu tư Dự án nhà ở thuộc Khu thiết chế Công đoàn tại KCN An Nghiệp (diện tích 3,5 ha, gồm 6 block NƠXH cao 9–15 tầng với khoảng 1.050 căn hộ, tổng mức đầu tư 874,2 tỷ đồng).

Dự án được phê duyệt nhà đầu tư từ tháng 6/2024, với kỳ vọng khởi công vào cuối năm 2024. Đến nay, dự án này đang chậm tiến độ, chưa triển khai xây dựng thực tế nào đáng kể. Nhà đầu tư mới chỉ hoàn tất việc san lấp mặt bằng. Tương tự Công ty Địa ốc 76, Công ty Công Aranya Việt Nam không có hoạt động sản xuất kinh doanh trong hai năm 2023 và 2024 vì không phát sinh chi phí, không ghi nhận doanh thu, không phát sinh tiền chi trả cho người lao động theo báo cáo tài chính 2023 và 2024.

Không chỉ chậm tiến độ, chất lượng công trình của Aranya Huế cũng rất đáng báo động. Cuối năm 2022, sau khi nhận nhà vào ở chưa lâu, nhiều cư dân chung cư Aranya tại Huế phát hiện căn hộ bị thấm dột nghiêm trọng, trần nhà nứt nẻ, nhỏ nước liên tục, gây hư hỏng đồ đạc và nguy hiểm.

Cư dân cho biết họ sống trong bất an ngay trong căn hộ mới, đêm ngủ lo trần sập hoặc bụi thạch cao rơi vào người. Sự việc nghiêm trọng đến mức người dân phải nhiều lần cầu cứu chính quyền, và đích thân lãnh đạo Aranya đã phải hứa hẹn khắc phục dứt điểm sự cố. 

Những gì xảy ra tại dự án Aranya Huế cho thấy dấu hiệu về vấn đề năng lực của chủ đầu tư: từ quản lý tiến độ đến đảm bảo chất lượng xây dựng và chăm sóc khách hàng sau bán hàng. Rõ ràng, Aranya Việt Nam chưa chứng minh được năng lực tương xứng.

“Hệ sinh thái” doanh nghiệp và nghi vấn dòng tiền

Đáng chú ý, cả Công ty Địa ốc 76 và Aranya Việt Nam đều có liên quan đến một cá nhân là ông Đặng Mạnh Thắng. Ông Đặng Mạnh Thắng (Tổng Giám đốc Aranya) được ghi nhận đang hoặc đã từng là người đại diện pháp luật của loạt công ty liên quan trong lĩnh vực bất động sản và đầu tư. Theo dữ liệu đăng ký doanh nghiệp, ông Thắng là đại diện pháp luật của Công ty CP Aranya Việt Nam, đồng thời đứng tên tại Công ty CP Đầu tư Bất động sản Tràng An (trụ sở Hà Nội).

Ngoài ra, ông còn từng là đại diện cho các doanh nghiệp hoạt động ở nhiều lĩnh vực khác, từ công nghệ, du lịch đến xây dựng, tạo thành một mạng lưới. Có thể kể đến như: Công ty CP Sáng tạo Tây Nguyên (Đắk Lắk), Công ty CP ANKT Phú Quốc (Kiên Giang), một số chi nhánh của Công ty TNHH Đầu tư Phát triển Thương mại KPD ở Hà Nội, An Giang, Nghệ An… Đặc biệt, ông Thắng còn đứng tên tại Công ty TNHH HACO Huế và Công ty TNHH MTV Thiết bị HACO, hai doanh nghiệp có trụ sở ở Huế, cùng địa chỉ với dự án Aranya Huế nêu trên. Cả hai công ty HACO này hiện đều trong tình trạng “ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục đóng mã số thuế”.

Một trường hợp khác là Chi nhánh Công ty CP Xuất nhập khẩu Lâm nghiệp Yên Bái tại Hà Nội, nơi ông Đặng Mạnh Thắng làm đại diện. Chi nhánh này đăng ký địa chỉ tại số 95 Lý Nam Đế, Hà Nội, nhưng thực tế cũng “không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký”. Việc nhiều công ty do cùng một người đại diện đứng tên, nhưng lại ngừng hoạt động, hoặc không có hoạt động thực chất tại địa chỉ đăng ký, khiến dư luận đặt nghi vấn: liệu có sự chuyển dịch dòng tiền hoặc quan hệ tài chính giữa các doanh nghiệp trong “hệ sinh thái” này? 

Trên thực tế đã có nhiều trường hợp thành lập doanh nghiệp “vệ tinh” nhưng không hoạt động sản xuất, kinh doanh mà nhằm mục đích khác, như nắm giữ quỹ đất, tham gia đấu thầu dự án rồi chuyển giao, hay thậm chí phục vụ việc tăng vốn ảo, vay vốn ngân hàng cho công ty “hạt nhân”. Việc một cá nhân thành lập và điều hành nhiều công ty, tạo mạng lưới chồng chéo, thường tiềm ẩn rủi ro về minh bạch tài chính và xung đột lợi ích.

Nguồn: NLNTV