Hồ Ea súp Hạ có dung tích 9,25 triệu m3. Với nhiệm vụ tập trung nước từ hồ Ea Súp thượng để điều tiết nước tưới cho gần 9.000 ha cây trồng các loại trên địa bàn huyện Ea Súp (cũ), đặc biệt cung cấp nước sinh hoạt cho hàng nghìn hộ dân ở xã Ea Súp, trong đó bao gồm cả cơ quan nhà nước, bệnh viện, trường học....

Trong tâm thức của người dân, hồ Ea Súp Hạ chính là “mạch sống” gắn liền với sinh kế, mùa màng và sự ổn định của cả cộng đồng. Nhưng đáng tiếc, mạch sống ấy đang đối mặt với nguy cơ ô nhiễm ngày càng hiện hữu, nghiêm trọng.

Điều này gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự an toàn của nguồn nước vốn gắn liền trực tiếp với sức khỏe cộng đồng. Nguyên nhân đến từ nhiều phía, trong đó nổi cộm nhất là tình trạng nuôi trồng thủy sản tự phát. Một số hộ dân đã tận dụng mặt nước hồ để nuôi cá lồng bè, sử dụng cám công nghiệp với khối lượng lớn. Thức ăn thừa và phân cá tích tụ lâu ngày tạo thành môi trường lý tưởng cho tảo độc phát triển, dẫn đến hiện tượng phú dưỡng, làm nước hồ suy thoái.

Ông Trịnh Quốc Bảo - Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Quản lý Công trình thủy lợi tỉnh Đắk Lắk cho biết: “Nhiều hộ dân làm nhà cửa và sinh sống ven theo đường viền lòng hồ Ea Súp Hạ (nằm trong phạm vi bảo vệ công trình), tình trạng này đã diễn ra cách đây hơn 20 năm, trước đây chính quyền địa phương (huyện Ea Súp cũ) đã có phương án dời các hộ dân này nhưng đến nay vẫn chưa thực hiện được. Đặc biệt, hiện tại có 2 hộ dân tự ý nuôi cá lồng bè trong lòng hồ Ea Súp Hạ (gần phạm vi cống lấy nước), Chi nhánh Thủy lợi huyện Ea Súp đã nhiều lần kiểm tra, nhắc nhở, và lập biên bản vi phạm, đồng thời báo cáo, phối hợp với UBND thị trấn Ea Súp (cũ) để giải quyết nhưng đến nay người dân vẫn chưa chấp hành dẫn đến tình trạng nuôi cá không phép vẫn chưa được xử lý dứt điểm”.

Cùng với đó, Ea Súp là vùng nông nghiệp trọng điểm, diện tích canh tác lúa, ngô, hồ tiêu, cao su rộng lớn. Việc lạm dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật đã trở thành thói quen canh tác phổ biến. Khi mùa mưa đến, dòng chảy bề mặt cuốn theo lượng lớn hóa chất, dư lượng thuốc trừ sâu, phân bón đổ thẳng xuống hồ. Bên cạnh đó, đời sống dân cư quanh hồ chưa được trang bị hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt đồng bộ. Rác thải nhựa, chất thải sinh hoạt bị vứt trực tiếp xuống hồ hay ven bờ khiến tình trạng ô nhiễm ngày càng nặng nề.

Hồ Ea Súp Hạ hiện là nguồn cấp nước sinh hoạt chính cho thị trấn Ea Súp và nhiều xã lân cận. Mặc dù nước được đưa qua hệ thống xử lý của nhà máy cấp nước, nhưng trong bối cảnh ô nhiễm diễn biến phức tạp, nguy cơ tồn dư vi sinh vật, hóa chất độc hại vẫn rất đáng lo. Nước sinh hoạt không đảm bảo an toàn có thể dẫn đến nhiều bệnh nguy hiểm liên quan đến đường tiêu hóa, ngoài da, thậm chí ảnh hưởng đến gan, thận và hệ thần kinh do tồn dư hóa chất nông nghiệp và kim loại nặng. Nếu tình trạng kéo dài, không chỉ sức khỏe cộng đồng bị đe dọa, mà chi phí xử lý nước cũng sẽ tăng cao, tạo gánh nặng cho cả doanh nghiệp cấp nước và người tiêu dùng.

Ô nhiễm nguồn nước cũng đe dọa trực tiếp hệ sinh thái thủy sinh trong hồ. Nguồn lợi thủy sản giảm sút, nhiều loài cá tự nhiên biến mất, ảnh hưởng đến kế sinh nhai của hàng trăm hộ dân ven hồ vốn phụ thuộc vào đánh bắt thủy sản. Nguy cơ mất cân bằng sinh thái có thể kéo theo những hệ quả lâu dài, khó phục hồi.

Điều dễ nhận thấy là công tác quản lý hồ Ea Súp Hạ hiện còn nhiều bất cập. Việc nuôi cá lồng bè chưa được quy hoạch, người dân tận dụng diện tích mặt nước một cách tự phát, thiếu kiểm soát. Hoạt động giám sát xả thải nông nghiệp, rác thải sinh hoạt chưa được thực hiện nghiêm túc. Trong khi đó, công tác tuyên truyền nâng cao ý thức cộng đồng về bảo vệ nguồn nước còn hạn chế, khiến nhiều hộ dân vẫn có thói quen xả rác, phế thải xuống hồ.

Người dân địa phương cho biết, nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng ô nhiễm kéo dài là do nhiều hộ dân xung quanh hồ tận dụng mặt nước để nuôi vịt, nuôi cá lồng bè. Các hoạt động này thải trực tiếp phân gia cầm, thức ăn thừa xuống lòng hồ mà không qua bất kỳ hệ thống xử lý nào. Cộng thêm với đó là các công trình vệ sinh xây dựng ngay sát bờ hồ, nước thải sinh hoạt ngấm thẳng ra hồ theo mạch nước ngầm, tạo ra một “hỗn hợp ô nhiễm” nguy hiểm. Không chỉ riêng các hộ dân sinh sống quanh hồ mà ý thức chung của một bộ phận người dân trong việc bảo vệ môi trường nước còn thấp. Việc vứt rác bừa bãi ra hồ vẫn diễn ra thường xuyên. Trong khi đó, công tác kiểm tra, xử lý của các cơ quan chức năng lại thiếu đồng bộ, chưa nghiêm túc, khiến cho vi phạm diễn ra ngày càng công khai.

Trao đổi với phóng viên, Chủ tịch UBND xã Ea Súp ông Nguyễn Bá Bân, xác nhận: Hồ Ea Súp Hạ cung cấp nước sinh hoạt cho người dân thị trấn Ea Súp, xã Cư M’Lan cũ nay là xã Ea Súp. Đối với hộ chăn nuôi cá lồng bè thì không phải mới đây; hộ chăn nuôi này đã đưa lồng bè nằm ở dưới phần cống chảy phía dưới chứ không phải nằm ở phần lấy nước để phục vụ cho người dân sinh hoạt.

Còn lượng bèo, cỏ, rác thì thực tế là có rất lớn. Trước đây cũng đã có đề án của tỉnh và phía Công ty khai thác công trình thủy lợi cũng đã tham mưu xử lý rồi nhưng có thể là liên quan đến nguồn lực; và phải có kế hoạch lớn thì mới xử lý được, một vài tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp thì chưa thể xử lý ngay được.

Tiếp đó: Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Quản lý Công trình thủy lợi tỉnh Đắk Lắk đề nghị chính quyền cấp xã phối hợp với Chi nhánh thủy lợi xử lý dứt điểm các tình trạng nêu trên.

Không thể để tình trạng “kêu mãi không nghe, báo mãi không làm” tiếp diễn. Sức khỏe của hàng nghìn người dân Ea Súp đang bị đe dọa từng ngày bởi một hồ nước ô nhiễm đã tồn tại suốt nhiều năm qua. Đã đến lúc UBND tỉnh Đắk Lắk, huyện Ea Súp và các cơ quan liên quan phải hành động, phải trả lại một nguồn nước sạch đúng nghĩa cho người dân địa phương.      

Vụ việc này người dân đã nhiều lần phản ánh tại các buổi tiếp xúc cử tri với đại biểu HĐND xã, huyện, tỉnh. Các cơ quan báo chí trong tỉnh cũng đã từng lên tiếng về vấn đề này. Tuy nhiên, tình trạng vẫn không hề chuyển biến. Câu hỏi đặt ra là: tại sao một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe hàng nghìn người dân mà lại không được giải quyết dứt điểm?

Nước là tài nguyên không thể thay thế, với người dân Ea Súp nói riêng, tỉnh Đắk Lắk nói chung, bảo vệ hồ Ea Súp Hạ chính bảo vệ sự sống của mình. Nếu không có giải pháp kịp thời, nguy cơ ô nhiễm nghiêm trọng hồ Ea Súp Hạ sẽ trở thành hiện thực, để lại những hệ lụy nặng nề cho sức khỏe cộng đồng, sinh kế người dân và sự phát triển bền vững của cả vùng biên giới. Ngược lại, nếu biết trân trọng, gìn giữ và quản lý hiệu quả, hồ Ea Súp Hạ hoàn toàn có thể tiếp tục là dòng chảy mát lành, nuôi dưỡng sự sống hôm nay, mai sau.

Nguồn: DNKTX