Luật Đầu tư sửa đổi vừa được Quốc hội thông qua đã đánh dấu một bước chuyển đáng chú ý trong tư duy quản lý hoạt động đầu tư, đặc biệt là việc phân cấp mạnh mẽ thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư. Với hiệu lực từ ngày 1/3/2026, đạo luật này không chỉ hoàn thiện khung pháp lý mà còn mở rộng “không gian” cho hoạt động đầu tư kinh doanh theo hướng thông thoáng hơn, trên nguyên tắc nhà đầu tư được làm những gì pháp luật không cấm.

Một trong những điểm nhấn quan trọng của luật mới là việc điều chỉnh lại thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư giữa các cấp. Theo đó, Quốc hội tiếp tục giữ vai trò quyết định đối với các dự án đòi hỏi phải áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt. Đây được xem là “lằn ranh” nhằm bảo đảm sự thận trọng đối với những dự án có tác động lớn đến kinh tế - xã hội, môi trường và an ninh quốc gia.

Ở cấp Chính phủ, Thủ tướng được giao thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư đối với một loạt dự án có quy mô lớn hoặc tính chất nhạy cảm. Nhóm dự án này trải rộng từ những dự án có yêu cầu chuyển mục đích sử dụng diện tích lớn đất rừng, đất trồng lúa hai vụ, cho đến các dự án đặc thù như casino, đặt cược, nhà máy điện hạt nhân. Bên cạnh đó, các dự án của nhà đầu tư nước ngoài trong những lĩnh vực như viễn thông có hạ tầng mạng, trồng rừng, xuất bản, báo chí cũng thuộc thẩm quyền xem xét của Thủ tướng.

Không dừng lại ở yếu tố ngành nghề, luật sửa đổi còn đặt ra các ngưỡng cụ thể về quy mô dân số bị ảnh hưởng. Những dự án cần di dân, tái định cư với số lượng lớn, từ 20.000 người trở lên ở miền núi hoặc từ 50.000 người trở lên ở các vùng khác tiếp tục được giao cho Thủ tướng chấp thuận chủ trương đầu tư. Ngoài ra, các dự án nằm trong khu vực bảo vệ I của di tích quốc gia đặc biệt thuộc danh mục di sản thế giới, dù không phân biệt quy mô diện tích hay dân số, cũng thuộc diện thẩm quyền này.

Điểm mới mang tính đột phá nằm ở việc mở rộng thẩm quyền cho chủ tịch UBND cấp tỉnh. Theo luật, ngoài những dự án đã được “lọc” lên cấp Trung ương, phần lớn các dự án còn lại sẽ do người đứng đầu chính quyền địa phương quyết định chủ trương đầu tư. Cụ thể, chủ tịch tỉnh được trao quyền đối với các dự án mà nhà đầu tư đề nghị Nhà nước giao đất, cho thuê đất không thông qua đấu giá hoặc đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư; các dự án sử dụng đất tại khu vực có ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh; cũng như những dự án có đề nghị giao khu vực biển.

Đáng chú ý, các dự án phát triển nhà ở, khu đô thị, dù quy mô đất đai hay dân số lớn hay nhỏ đều thuộc thẩm quyền chấp thuận của chủ tịch tỉnh, trong trường hợp nhà đầu tư đã có quyền sử dụng đất hợp pháp thông qua thỏa thuận hoặc đang sở hữu đất theo quy định. Tương tự, các dự án nằm trong khu vực hạn chế phát triển hoặc nội đô lịch sử của đô thị loại đặc biệt cũng được giao về cho địa phương quyết định.

Không chỉ dừng ở lĩnh vực bất động sản, chủ tịch UBND cấp tỉnh còn nắm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư đối với hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn như sân golf, khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ số tập trung, bến cảng thuộc cảng biển đặc biệt hoặc loại I. Các dự án xây dựng mới cảng hàng không, sân bay, đường cất hạ cánh, nhà ga quốc tế hay nhà ga hàng hóa công suất lớn, cùng với hoạt động vận chuyển hành khách bằng đường hàng không và chế biến dầu khí, cũng được đưa về thẩm quyền cấp tỉnh.

Về yếu tố xã hội, luật quy định rõ: các dự án có yêu cầu di dân, tái định cư từ 10.000 người trở lên ở miền núi hoặc từ 20.000 người trở lên ở các vùng khác sẽ do chủ tịch tỉnh chấp thuận chủ trương đầu tư. Đối với các dự án liên quan đến di sản văn hóa, phạm vi thẩm quyền của địa phương bao trùm cả khu vực bảo vệ I và II của di tích quốc gia, di tích quốc gia đặc biệt, trừ khu vực bảo vệ I của di tích quốc gia đặc biệt thuộc danh mục di sản thế giới.

Với những dự án trải dài trên địa bàn từ hai tỉnh, thành phố trở lên, việc chấp thuận chủ trương đầu tư sẽ được thực hiện theo quy định riêng của Chính phủ, bảo đảm tính thống nhất và phối hợp liên vùng.

Nhìn tổng thể, Luật Đầu tư sửa đổi cho thấy xu hướng phân quyền rõ nét, đặt niềm tin lớn hơn vào chính quyền địa phương, đặc biệt là vai trò của chủ tịch UBND cấp tỉnh. Đây được kỳ vọng sẽ rút ngắn quy trình, giảm tầng nấc thủ tục, đồng thời tăng tính chủ động và trách nhiệm trong thu hút, quản lý các dự án đầu tư gắn với đất đai và hạ tầng trong giai đoạn tới.

Nguồn: VTC NEWS