Doanh nghiệp Nhà nước được tăng quyền tự chủ, mở rộng đầu tư từ 1/8

Luật Quản lý và Đầu tư vốn Nhà nước tại doanh nghiệp sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/8 tới, mở ra một chương mới trong tiến trình cải cách doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

Một điểm nổi bật của luật lần này là trao nhiều quyền chủ động hơn cho doanh nghiệp. Thay vì phải phụ thuộc vào cơ quan đại diện chủ sở hữu trong việc xây dựng chiến lược phát triển và kế hoạch kinh doanh hàng năm, DNNN giờ đây có thể tự phê duyệt và triển khai các định hướng hoạt động của mình. Đây là bước tiến từ mô hình quản lý hành chính sang cơ chế thị trường, thể hiện rõ nỗ lực “trao quyền” thay vì “làm thay” của Nhà nước.

Bên cạnh đó, luật cũng tạo điều kiện để các doanh nghiệp sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính và con người. Việc cho phép DNNN toàn quyền quyết định các chính sách tiền lương, thưởng, thù lao cho người lao động và lãnh đạo, trong phạm vi quỹ lương được phê duyệt, giúp tăng tính cạnh tranh và giữ chân nhân sự chất lượng cao. Doanh nghiệp cũng được phép trích tối đa 50% lợi nhuận sau thuế vào Quỹ đầu tư phát triển và tối đa 3 tháng lương cho Quỹ khen thưởng, phúc lợi.

Về mặt tài chính, Luật mới mang lại cơ chế huy động vốn linh hoạt hơn. Hội đồng thành viên hoặc Chủ tịch công ty được quyền quyết định các phương án vay vốn mà không cần chờ phê duyệt, trừ khi khoản vay vượt quá ba lần vốn chủ sở hữu. Điều này giúp doanh nghiệp nắm bắt cơ hội thị trường kịp thời và chủ động triển khai các dự án đầu tư.

Không chỉ dừng lại ở đó, Luật còn mở rộng phạm vi đầu tư, xóa bỏ những rào cản trước đây trong lĩnh vực bất động sản. Đồng thời, các công ty mẹ nắm vốn chi phối của Nhà nước được phép cho công ty con vay nội bộ, một động thái tăng thêm tính linh hoạt và hiệu quả sử dụng nguồn vốn trong nội bộ tập đoàn, tổng công ty.

Luật mới không chỉ là bước đi kỹ thuật trong quản lý, mà còn là sự thay đổi có tính chất chiến lược, giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực DNNN, giảm gánh nặng cho ngân sách và gia tăng sức cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng.

Giao quyền và giám sát song hành

Dù chỉ chiếm khoảng 0,3% tổng số doanh nghiệp trên cả nước, khối DNNN vẫn nắm giữ vai trò trụ cột trong nền kinh tế Việt Nam. Với gần 670 doanh nghiệp, trong đó khoảng hai phần ba là doanh nghiệp 100% vốn nhà nước, khối này đang quản lý khối tài sản lên tới gần 4 triệu tỷ đồng và đóng góp khoảng 30% GDP, con số cho thấy vai trò không thể đo đếm chỉ bằng số lượng.

Không chỉ giữ vai trò ổn định kinh tế vĩ mô, DNNN còn là lực lượng nòng cốt trong các lĩnh vực then chốt như năng lượng, viễn thông, hạ tầng, dịch vụ công, đổi mới sáng tạo và gần đây là chuyển đổi số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Trong giai đoạn hậu đại dịch, khi Việt Nam bước vào thời kỳ phục hồi và tăng trưởng, DNNN tiếp tục được kỳ vọng sẽ trở thành lực lượng tiên phong mở đường cho các đột phá chiến lược.

Tại TP.HCM, một đô thị đặc biệt đang đẩy mạnh tái cấu trúc không gian đô thị và kinh tế, DNNN càng được giao trọng trách rõ nét hơn. Thành phố đã giao nhiệm vụ cụ thể cho các doanh nghiệp nhà nước trực thuộc, không chỉ trong các lĩnh vực công ích mà còn ở những lĩnh vực chiến lược như phát triển hạ tầng, logistics, đô thị thông minh, hỗ trợ startup và chuyển đổi số. Mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong năm 2025 đặt ra kỳ vọng lớn vào vai trò dẫn dắt của khối doanh nghiệp này.

Tại phiên họp kinh tế - xã hội gần đây của TP.HCM, Chủ tịch HĐQT Becamex - ông Nguyễn Văn Hùng đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiếp tục “trao quyền” cho DNNN, đồng thời tin tưởng rằng không chỉ Becamex mà cả khối doanh nghiệp công và tư đều có thể gánh vác các sứ mệnh lớn nếu được tạo điều kiện đúng mức.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng, Nhà nước đã “mở hết cỡ về thể chế” cho khối DNNN thông qua hàng loạt điều chỉnh trong Luật Đầu tư, Luật Đấu thầu, Luật Thuế và các văn bản liên quan. Luật Quản lý và Đầu tư vốn Nhà nước mới cũng được kỳ vọng sẽ tiếp tục khơi thông các nguồn lực về tài chính, nhân sự và cơ chế vận hành, từ đó giúp doanh nghiệp phát huy tối đa tiềm năng, đồng hành cùng cả nước trong mục tiêu tăng trưởng 8% năm 2025 và hướng tới nền kinh tế tăng trưởng hai con số trong dài hạn.

Tuy nhiên, song hành với việc mở rộng quyền hạn, các cơ quan đại diện chủ sở hữu cũng sẽ tăng cường năng lực giám sát. Trách nhiệm của Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty sẽ gắn trực tiếp với kết quả sản xuất – kinh doanh, thông qua cơ chế cảnh báo sớm, giám sát tài chính và đánh giá hiệu quả. Việc nâng cao trách nhiệm giải trình là một phần không thể thiếu trong quá trình hiện đại hóa DNNN và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, hiệu quả.

Trong tương lai, doanh nghiệp nhà nước không chỉ là “đầu tàu kinh tế” mà còn phải đóng vai trò trong việc nâng cao năng lực thể chế quốc gia, góp phần bảo đảm an sinh xã hội, phát triển thương hiệu Việt trên thị trường quốc tế và hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Nguồn: DNKTX