Trong văn hóa dân gian Việt Nam, tháng 7 âm lịch thường được gọi là tháng cô hồn, gắn với quan niệm dân gian về thời điểm cửa địa ngục mở, các vong linh được trở về dương gian.

Nguồn gốc cái tên tháng cô hồn

Theo các nhà nghiên cứu, có nhiều cách lý giải về điều này. Và những cách lý giải ấy đều chứa đựng ý nghĩa nhân văn cao cả là đề cao việc báo hiếu, làm phúc.

Chia sẻ trên Vietnamnet, TS Dương Hoàng Lộc, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Tôn giáo, Trường Đại học Khoa học xã hội & Nhân văn - Đại học Quốc gia TP.HCM, cho biết quan niệm tháng 7 âm lịch là tháng cô hồn có từ lâu và mang tính phổ biến. Ông dẫn lời nhà nghiên cứu văn hóa Vi Lê Minh tại Trung Quốc cho biết, tháng 7 âm lịch tại nhiều địa phương ở Trung Quốc còn được gọi là Quỷ tiết hoặc Thi cô. Đây được xem là thời điểm để mọi người cầu nguyện cúng vái.

Cũng theo TS Lộc, niềm tin trên bắt nguồn từ Đạo giáo, sau đó ảnh hưởng mạnh mẽ trong dân gian Trung Quốc, dần dần lưu truyền quan niệm cõi âm do Địa Quan Đại Đế quản lý.

Do đó, tháng 7 âm lịch, đặc biệt là ngày rằm của tháng 7 trùng với ngày sinh nhật của Địa Quan Đại Đế nên cửa địa ngục sẽ mở. Điều này đồng nghĩa với việc ma quỷ, vong hồn quay lại trần gian mang theo tai ương, xui rủi cho mọi người. Vì vậy, vào ngày rằm tháng 7, dân gian Trung Quốc bày hương án cúng tế ma quỷ, thả đèn trôi sông, nhằm chỉ lối dẫn đường cho các linh hồn, ma quỷ bị chết oan từ nhiều kiếp trước bước qua cầu Nại Hà để đầu thai.

TS Lộc cho biết thêm, ở Việt Nam, dân gian cho rằng Tết Trung nguyên tháng 7 là Địa quan xá tội, tức những vong hồn dưới âm phủ được lên cõi trần gian. Do đó, người ta bày mâm cúng thí thực cô hồn.

Vào thời điểm này, các chùa cũng thiết lập trai đàn chẩn tế để “tài pháp nhị thí” cho các cô hồn ngạ quỷ vất vưởng. Đồng thời, đây cũng là dịp con cháu đến chùa cầu siêu cho ông bà tổ tiên đã qua đời. Phong tục này hướng con người đến việc mở rộng tấm lòng, quan tâm, chia sẻ với những người kém may mắn, người có hoàn cảnh bất hạnh, khó khăn trong cuộc sống.

Năm 2026, tháng cô hồn sẽ vắt qua 2 tháng dương lịch, kéo dài từ ngày 13/8 (tức 1/7 âm lịch) đến hết ngày 10/9 (tức 29/7 âm lịch). Rằm tháng 7 năm nay rơi vào ngày 27/8 dương lịch.

Vì sao tháng 7 âm lịch còn gắn với lễ Vu lan?

Các nhà nghiên cứu cho rằng, lễ Vu lan xuất phát từ sự tích Phật giáo được ghi lại trong kinh Vu lan với câu chuyện cứu độ mẹ của Tôn giả Mục Kiền Liên, một trong mười vị đệ tử xuất chúng của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Theo kinh Vu lan, Mục Kiền Liên đã tu luyện thành công nhiều phép thần thông.

Sau khi đắc đạo, nhớ đến mẹ là bà Thanh Đề, Mục Kiền Liên vận dụng thần thông nhìn khắp trời đất để tìm mẹ. Ngài thấy bà ở địa ngục, đang phải trả nghiệp từ những việc ác từng gây ra khi còn ở trần gian.

Khi biết mẹ bị đọa làm ngạ quỷ (quỷ đói), Mục Kiền Liên tìm cách cứu mẹ và cầu Đức Phật chỉ cách. Theo lời Phật, vào dịp rằm tháng 7 khi chư tăng tiến hành lễ tự tứ kết thúc mùa an cư theo truyền thống Bắc tông, Mục Kiền Liên chuẩn bị các đồ cúng lễ, với lòng thành kính mời họ giúp làm lễ để cứu mẹ mình. Nhờ nguyện lực của chư tăng và sự hối hận sâu sắc của bà Thanh Đề, bà thoát khỏi địa ngục và được lên cõi trời.

Pháp cứu tế được dạy trong bản kinh không chỉ cứu độ cha mẹ, người thân đã qua đời được sinh về cảnh an lành mà còn giúp cha mẹ, thân bằng quyến thuộc còn sống được trường thọ, khỏe mạnh.

Từ đó, ngày rằm tháng 7 trở thành dịp để Phật tử tưởng nhớ cha mẹ, ông bà, tổ tiên và thực hành tinh thần hiếu kính.

Tại Việt Nam, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên kết hợp với ảnh hưởng của Phật giáo khiến tháng 7 âm lịch mang nhiều ý nghĩa hơn. Đây vừa là thời điểm người dân tưởng nhớ người thân đã mất, vừa là dịp nhắc nhở mỗi người về đạo hiếu và lòng nhân ái.

Nguồn: VTC News