Thị trường châu Á tiếp sức cho xuất khẩu

Sau 8 tháng năm 2026, xuất khẩu thủy sản Việt Nam tiếp tục ghi nhận kết quả tích cực dù diễn biến tại các thị trường lớn có sự phân hóa. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu thủy sản tháng 8/2026 ước đạt 1,08 tỷ USD, đưa tổng giá trị xuất khẩu 8 tháng lên 7,94 tỷ USD, tăng 10,9% so với cùng kỳ năm 2025.

Trong khi đó, số liệu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho thấy xuất khẩu thủy sản trong tháng 8 đạt 1,14 tỷ USD, tăng 6% so với cùng kỳ năm trước; lũy kế 8 tháng đạt khoảng 8 tỷ USD, tăng 11,8%. Những con số này cho thấy ngành thủy sản vẫn đang giữ được nhịp tăng trưởng khá trong năm 2026.

Điểm đáng chú ý là cơ cấu thị trường đang có sự thay đổi. Trung Quốc - Hồng Kông ngày càng đóng vai trò lớn hơn trong tổng kim ngạch xuất khẩu, qua đó phần nào bù đắp cho mức tăng trưởng chậm tại một số thị trường truyền thống.

Trong 8 tháng, xuất khẩu thủy sản sang Trung Quốc - Hồng Kông đạt 2,03 tỷ USD, tăng 33,4% so với cùng kỳ và chiếm hơn 25% tổng giá trị xuất khẩu của ngành. Riêng tháng 8, kim ngạch đạt 287,7 triệu USD, tăng 26,2%. Theo VASEP, sự tăng trưởng tại Trung Quốc - Hồng Kông đã đóng góp hơn 508 triệu USD vào phần giá trị tăng thêm của toàn ngành, tương đương khoảng 60% mức tăng trưởng chung. Nhu cầu tại thị trường này tiếp tục khá tích cực đối với nhiều nhóm sản phẩm, trong đó có tôm, cá tra, cua ghẹ và cá biển.

Bên cạnh Trung Quốc - Hồng Kông, ASEAN cũng đang trở thành một điểm sáng đáng chú ý. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang khu vực này trong 8 tháng đạt 544,9 triệu USD, tăng 20% so với cùng kỳ. Riêng tháng 8, mức tăng lên tới 31%. Tại các thị trường châu Á khác, xuất khẩu sang Nhật Bản đạt 1,11 tỷ USD, tăng 2%, trong khi Hàn Quốc đạt 566,3 triệu USD, tăng 4,9%. Những kết quả này cho thấy khu vực châu Á đang ngày càng có vai trò quan trọng trong việc duy trì tăng trưởng cho thủy sản Việt Nam.

Ngược lại, Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường gây nhiều sức ép. Trong tháng 8, xuất khẩu thủy sản sang Hoa Kỳ giảm 11,4%, xuống 167,74 triệu USD; tính chung 8 tháng đạt 1,24 tỷ USD, gần như không tăng so với cùng kỳ. Tại EU, kim ngạch xuất khẩu cũng giảm 1,6%, còn 749,9 triệu USD trong 8 tháng, chủ yếu do nhu cầu đối với một số mặt hàng như tôm và cá ngừ suy yếu. Trong nhóm 15 thị trường xuất khẩu lớn nhất, Brazil ghi nhận mức tăng trưởng nổi bật 39,1%, trong khi Đức giảm 0,2%, cho thấy sự phân hóa ngày càng rõ giữa các thị trường tiêu thụ.

Tôm giữ vị trí chủ lực, cá tra mở thêm cơ hội

Trong bức tranh chung, tôm tiếp tục là ngành hàng đóng góp lớn nhất vào kim ngạch xuất khẩu thủy sản. Tháng 8/2026, xuất khẩu tôm đạt 485,5 triệu USD, tăng 5,7% so với cùng kỳ. Lũy kế 8 tháng, kim ngạch đạt 3,29 tỷ USD, tăng 12,3% và chiếm khoảng 41% tổng xuất khẩu thủy sản. Trung Quốc - Hồng Kông tiếp tục là thị trường quan trọng đối với ngành tôm. Nhu cầu tại đây tăng mạnh, trong khi xuất khẩu tôm sang Nhật Bản, Hàn Quốc và ASEAN lần lượt tăng 10%, 16% và 48%.

Tuy nhiên, ngành tôm vẫn phải đối mặt với sức ép lớn tại các thị trường chủ lực. Xuất khẩu tôm sang Hoa Kỳ trong tháng 8 giảm 22%, xuống 70 triệu USD; tính chung 8 tháng giảm 13,4%, còn 427,6 triệu USD. Tại EU, xuất khẩu tôm giảm 18% trong tháng 8 và giảm 2,7% trong 8 tháng.

Cạnh tranh về giá và nguồn cung, đặc biệt từ Ecuador, đang tạo áp lực đáng kể lên tôm Việt Nam. Vì vậy, bên cạnh mở rộng thị trường, doanh nghiệp cần chú trọng kiểm soát chi phí, nâng chất lượng và đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn của từng thị trường nhập khẩu. Trong khi đó, cá tra đang cho thấy những tín hiệu tích cực tại châu Âu. Tháng 8, xuất khẩu cá tra đạt 194,8 triệu USD, tăng nhẹ 0,4%; lũy kế 8 tháng đạt 1,5 tỷ USD, tăng 9%.

Trung Quốc - Hồng Kông vẫn là thị trường tiêu thụ cá tra lớn nhất của Việt Nam với 435,2 triệu USD, tăng 26,5%. Đáng chú ý, xuất khẩu cá tra sang EU trong tháng 8 tăng tới 42%, đưa mức tăng lũy kế 8 tháng lên 11,4%, đạt 131,7 triệu USD.

Việc nguồn cung cá thịt trắng khai thác tự nhiên tại châu Âu suy giảm trong khi giá cá tuyết tăng đang tạo khoảng trống để cá tra Việt Nam gia tăng hiện diện. Xu hướng tìm kiếm nguồn cá nuôi thay thế của các nhà nhập khẩu cũng mở thêm cơ hội cho cá tra và cá rô phi.

Trái lại, Hoa Kỳ vẫn là điểm khó đối với ngành cá tra. Kim ngạch xuất khẩu trong tháng 8 chỉ đạt 12,5 triệu USD, giảm 54,8%; lũy kế 8 tháng đạt 201,7 triệu USD, giảm 13,9%. Việc thuế chống bán phá giá trong kỳ rà soát POR21 tăng mạnh đã khiến các nhà nhập khẩu thận trọng hơn với những đơn hàng mới.

Không chỉ tôm và cá tra, các mặt hàng như cua, ghẹ và tôm hùm cũng được đánh giá còn nhiều tiềm năng, nhất là tại Trung Quốc. Đây là cơ sở để ngành thủy sản tiếp tục mở rộng danh mục sản phẩm và giảm mức độ phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Ba kịch bản cho những tháng cuối năm

Với kết quả gần 8 tỷ USD sau 8 tháng, mục tiêu xuất khẩu thủy sản 12,5 tỷ USD trong năm 2026 vẫn được đánh giá là có cơ sở, song chặng đường còn lại phụ thuộc lớn vào diễn biến thương mại và sức mua tại các thị trường chủ lực. Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) Lê Hằng cho biết, Hiệp hội đã xây dựng ba kịch bản nhằm chủ động điều hành hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Ở kịch bản tích cực, kim ngạch xuất khẩu thủy sản năm 2026 có thể đạt trên 12,5 tỷ USD, tăng trưởng trên 12%, nếu các rào cản tại thị trường Hoa Kỳ được tháo gỡ hoặc chính sách thuế có sự thay đổi theo hướng thuận lợi.

Với kịch bản cơ sở, xuất khẩu thủy sản dự kiến đạt 12,1-12,3 tỷ USD, tăng khoảng 8-10% so với năm 2025. Kịch bản này dựa trên giả định Trung Quốc tiếp tục duy trì đà tăng trưởng như nửa đầu năm, Nhật Bản và các nước CPTPP giữ được sự ổn định, trong khi xuất khẩu sang Hoa Kỳ và EU không giảm quá mạnh trong những tháng cuối năm.

Ở kịch bản thận trọng, kim ngạch xuất khẩu có thể đạt khoảng 11,8-12 tỷ USD, tăng 3-5%. Khả năng này được tính đến trong trường hợp lượng đơn hàng giảm mạnh, tôm Việt Nam tiếp tục gặp bất lợi khi cạnh tranh với Ecuador, nhu cầu tại EU phục hồi chậm và các thị trường khác cũng giảm tốc.

Theo bà Lê Hằng, diễn biến của từng nhóm sản phẩm cũng sẽ tác động trực tiếp đến kết quả chung của ngành. Tôm tiếp tục là động lực chủ lực nhưng chịu áp lực cạnh tranh cao. Trong khi đó, cá tra có triển vọng thuận lợi hơn nhờ nguồn cung cá khai thác tự nhiên trên thế giới giảm và chi phí khai thác gia tăng, khiến các nhà nhập khẩu có xu hướng tìm kiếm nguồn cá nuôi thay thế.

Cua, ghẹ và tôm hùm được kỳ vọng tiếp tục có dư địa tăng trưởng, đặc biệt tại Trung Quốc. Ngược lại, Hoa Kỳ, EU và Nhật Bản có thể tăng trưởng chậm hơn trong nửa cuối năm, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc mở rộng thêm các thị trường tiềm năng.

Từ kết quả 8 tháng, ngành thủy sản đang có nền tảng tương đối thuận lợi để hướng đến mục tiêu 12,5 tỷ USD. Tuy nhiên, khả năng hoàn thành mục tiêu sẽ không chỉ phụ thuộc vào lượng đơn hàng mà còn ở năng lực ứng phó với các rào cản thương mại, sức ép cạnh tranh và những thay đổi trong nhu cầu tiêu dùng.

Nguồn: DNKTX