Nửa đầu năm 2025, hàng loạt ngân hàng (NH) Việt Nam đã cắt giảm nhân sự với tốc độ mạnh chưa từng thấy. Đằng sau những con số này là sự dịch chuyển mô hình kinh doanh, quá trình chuyển đổi số và tác động ngày càng rõ của trí tuệ nhân tạo (AI).

Giảm chi phí là ưu tiên

Báo cáo tài chính bán niên (nửa năm) của 28 NH mẹ cho thấy tổng nhân sự toàn hệ thống gần 280.000 người, giảm gần 3.000 so với đầu năm. Đây là mức giảm mạnh nhất trong cùng kỳ nhiều năm qua, phản ánh xu hướng thu hẹp bộ máy đang lan rộng.

LPBank ghi nhận mức cắt giảm "mạnh tay" nhất khi có tới 1.986 lao động rời đi, chiếm gần 18% tổng số. VIB và Sacombank cũng cắt giảm hơn 1.000 nhân viên chỉ trong nửa năm, gấp nhiều lần so với mức giảm của cả năm trước.

Trong khi đó, ACB giảm 607 người, ABBank giảm 469, Agribank giảm 273 nhân sự. Ngay cả Vietcombank - vốn từng là một trong những nhà tuyển dụng tích cực nhất năm ngoái - cũng giảm 191 người, còn 23.347 nhân sự.

Theo chuyên gia phân tích chiến lược NH Lê Hoài Ân, việc cắt giảm nhân sự tập trung nhiều ở các NH bán lẻ. "Mảng cho vay cá nhân vốn cần nhiều lao động trực tiếp nay đã được tự động hóa. Quy trình vay mua nhà, mua ô tô hay định danh khách hàng (eKYC) đều số hóa, giảm đáng kể nhu cầu nhân viên tại quầy" - ông Ân đánh giá. Ông lấy ví dụ, một nhân viên trước đây chỉ xử lý được vài hồ sơ vay mua ô tô mỗi tháng, nay nhờ hệ thống tự động hóa có thể giải quyết gấp nhiều lần. Điều này đồng nghĩa NH không cần duy trì số lượng lớn nhân sự như trước.

Ông Nguyễn Tấn Tài, đại diện một NH thương mại, thẳng thắn: "Trong bối cảnh lãi suất giảm sâu, cắt giảm chi phí là ưu tiên số một. Công nghệ và AI giúp NH đạt hiệu quả, nhưng đồng thời cũng đẩy hàng loạt vị trí truyền thống đến bờ vực bị thay thế". Theo ông tại Mỹ, châu Âu, nhiều NH lớn đã chứng kiến làn sóng nhân sự rời đi vì AI. Ở Việt Nam, tác động này mới ở giai đoạn đầu nhưng đã thấy rõ xu hướng.

Bà Trần Thị Nguyệt Oanh, Giám đốc nhân sự HSBC Việt Nam, dẫn báo cáo của Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) cho thấy nhóm giao dịch viên và thư ký NH là những nghề có nguy cơ mất việc cao thứ nhì, chỉ sau thư ký văn thư. "Quy trình mở tài khoản, vay vốn, kiểm tra giao dịch đều được số hóa. Những công việc lặp lại như nhập liệu, lập báo cáo sẽ nhanh chóng biến mất. Song song đó, công nghệ lại mở ra cơ hội cho các chuyên gia dữ liệu, an ninh mạng, quản trị rủi ro" - bà Oanh nói.

Nguy cơ 10% nhân sự "biến mất"

Theo Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), hiện 47% công việc vẫn do con người đảm nhiệm. Nhưng đến năm 2030, con số này có thể chỉ còn 33%. Với tốc độ số hóa mạnh mẽ, NH - ngành vốn đi tiên phong trong chuyển đổi số, nhiều khả năng sẽ chịu tác động sớm hơn cả.

Đầu năm nay, DBS (Singapore) khiến giới tài chính châu Á bất ngờ khi công bố kế hoạch cắt giảm 4.000 nhân sự trong vòng 3 năm, tương đương gần 10% lực lượng lao động. NH này cũng thẳng thắn thừa nhận AI chính là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến đợt cắt giảm lớn nhất trong lịch sử của họ.

Tại Việt Nam, chuyên gia tài chính Lê Hoài Ân cho rằng ngành NH thường có độ trễ 2-3 năm so với khu vực. Do đó, đến năm 2027, kịch bản cắt giảm khoảng 10% nhân sự toàn hệ thống hoàn toàn có thể xảy ra, thay vì mức 1% - 2%/năm như hiện nay.

Số liệu 5 năm gần đây cho thấy, nhân sự NH tăng ròng chỉ 1% - 2%/năm, nhưng lợi nhuận và thu nhập bình quân vẫn duy trì mức tăng 10% - 15%. Năng suất lao động được cải thiện đáng kể nhờ ứng dụng công nghệ, đồng thời phản ánh rõ xu hướng "ít người hơn - hiệu quả hơn" đang định hình.

Bà Trần Thị Nguyệt Oanh cho rằng thay vì lo ngại, NH cần coi đây là cơ hội tái cấu trúc. Công nghệ có thể thay thế một số vị trí, nhưng cũng mở ra những nghề mới. Điều quan trọng là phải chủ động đào tạo lại lực lượng lao động để sẵn sàng thích ứng.

Ngược lại, ông Ân cảnh báo AI có thể giúp năng suất tăng gấp 5 lần, trong khi nền kinh tế khó mở rộng khối lượng công việc tương ứng. Vì thế, nguy cơ mất việc nhiều hơn số việc mới được tạo ra là điều không thể xem nhẹ.

Những con số cắt giảm thời gian qua cho thấy, không chỉ là dữ liệu khô khan trong báo cáo tài chính. Chúng phản ánh bước ngoặt lớn, sự dịch chuyển mô hình kinh doanh, sự lan tỏa của tự động hóa và tác động ngày càng rõ rệt của AI lên thị trường lao động NH. 

 Sự dịch chuyển tất yếu