Hàng loạt doanh nghiệp lớn chủ động bắt tay vào thị trường tín chỉ carbon

Theo Báo cáo quốc gia về khí hậu và phát triển của WB, Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD từ nay đến năm 2040 để thực hiện lộ trình phát triển thích ứng với khí hậu và đạt phát thải ròng bằng “0”.

Trong đó, khu vực tư nhân được kỳ vọng đóng góp khoảng 50% tổng nhu cầu đầu tư, tức khoảng 184 tỷ USD.

Thị trường tín chỉ carbon nội địa Việt Nam đang ở giai đoạn bản lề – vừa là thách thức, vừa là cơ hội. Nếu được thiết kế và vận hành hiệu quả sẽ là công cụ chính sách kinh tế – môi trường chiến lược, giúp Việt Nam đạt được mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, đồng thời thu hút dòng vốn tài chính khí hậu từ khu vực tư nhân. 

Một số dự án tư nhân tiêu biểu liên quan đến tín chỉ carbon, như: Tập đoàn T&T Group đã ký kết hợp tác với các tổ chức quốc tế để phát triển các dự án REDD (giảm phát thải từ mất rừng và suy thoái rừng) tại Tây Nguyên và Nam Trung Bộ với mục tiêu tạo ra hàng triệu tín chỉ carbon trong giai đoạn 2025 – 2030.

Công ty Năng lượng TTC đầu tư vào các nhà máy điện mặt trời và điện sinh khối, nhiều dự án trong số này đã đăng ký tín chỉ carbon theo cơ chế tự nguyện (VCM);

Tập đoàn Vingroup đã thông qua VinFast và các dự án bất động sản xanh, đang triển khai đo lường phát thải và hướng tới giao dịch tín chỉ carbon nội bộ và quốc tế.

Công ty CP Carbon Credit Việt Nam (VCC) là một trong những đơn vị tư nhân đầu tiên cung cấp dịch vụ phát triển dự án và giao dịch tín chỉ carbon theo tiêu chuẩn quốc tế như Verra, Gold Standard…

Năng lượng tái tạo, xử lý chất thải và tuần hoàn carbon, nông nghiệp carbon thấp là các lĩnh vực thu hút vốn tư nhân mạnh mẽ. Năng lượng tái tạo dẫn đầu về đầu tư tư nhân liên quan đến giảm phát thải. 

Lĩnh vực nông nghiệp carbon thấp cũng được các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản (cà phê, hồ tiêu, gạo hữu cơ) hướng tới và họ đang hợp tác với tổ chức quốc tế để phát triển mô hình canh tác tái sinh và đăng ký tín chỉ carbon.

Tiếp đến là lĩnh vực xử lý chất thải và tuần hoàn carbon, các doanh nghiệp, như Duy Tân, Tân Hiệp Phát và Unilever Việt Nam đang đầu tư vào mô hình kinh tế tuần hoàn, có tiềm năng tạo tín chỉ carbon từ giảm phát thải nhựa và khí methane.

Giải pháp nào tăng thêm sức hút với khối tư nhân?

Dù tiềm năng của thị trường tín chỉ carbon nội địa là rất lớn, song việc thu hút đầu tư tài chính từ khu vực tư nhân vẫn đang đối mặt với không ít bất cập và hạn chế kỹ thuật cả về mặt pháp lý lẫn hạ tầng. 

Theo nghiên cứu của ThS. Đinh Thị Hiếu (Phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại TP. Hồ Chí Minh), có 6 vấn đề chính còn thiếu, chưa hoàn thiện. 

Các vấn đề này bao gồm: hành lang pháp lý chưa hoàn thiện; thiếu hệ thống MRV đạt chuẩn quốc tế; cơ chế chính sách còn thiếu; thiếu kết nối với thị trường quốc tế; thiếu năng lực kỹ thuật và nhận thức; và thiếu điều phối liên ngành và cơ chế bảo đảm minh bạch.

Để hiện thực hóa tiềm năng đó cần có sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan quản lý nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức tài chính. Việc hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực kỹ thuật và thiết kế các cơ chế khuyến khích phù hợp sẽ là chìa khóa để thị trường tín chỉ carbon nội địa phát triển bền vững, minh bạch và hiệu quả.

Chính vì vậy, cơ chế tài chính xanh và ưu đãi doanh nghiệp là một trong những vấn đề được ThS. Đinh Thị Hiếu nêu kiến nghị giải pháp. 

Cụ thể, về mặt tài chính, cần thành lập Quỹ Bảo lãnh tín dụng carbon dưới sự phối hợp của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Tài chính sẽ hỗ trợ cấp tín dụng ưu đãi (lãi suất thấp, thời hạn dài) cho các dự án giảm phát thải, đặc biệt là của SME. 

Đồng thời, phát hành Trái phiếu Carbon sẽ thu hút nhà đầu tư dài hạn như quỹ hưu trí và bảo hiểm tham gia thị trường. Bên cạnh đó, áp dụng tín dụng thuế cho mỗi tấn CO2 giảm được và ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp, đất đai, hải quan sẽ giảm rủi ro đầu tư cho doanh nghiệp. 

Mặt khác, một quỹ tín chỉ carbon quốc gia có nhiệm vụ thu mua tín chỉ dư thừa sẽ tạo thanh khoản và cơ hội tái đầu tư vào các dự án môi trường tiềm năng.

Để bảo đảm sự đồng bộ giữa các bộ, ngành cần thành lập Ủy ban Điều phối Liên bộ với mô hình “one-stop shop” phụ trách mọi thủ tục liên quan đến thị trường carbon. 

Đồng thời, vận hành cổng thông tin quốc gia về carbon (dashboard công khai) sẽ tổng hợp số liệu phát thải, giao dịch và báo cáo MRV theo thời gian thực. Bên cạnh đó, chuỗi chương trình truyền thông chuyên sâu và hội thảo chia sẻ bài học thành công sẽ quan trọng để nâng cao nhận thức, khơi dậy động lực và thu hút doanh nghiệp tư nhân tham gia sôi động hơn vào thị trường tín chỉ carbon./.

Nguồn: DNKTX