Từ tháng 2-2026, sổ BHXH và thẻ BHYT điện tử được triển khai trên toàn quốc, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quá trình chuyển đổi số lĩnh vực an sinh xã hội (ASXH). Cùng với quá trình số hóa, cơ quan chức năng cảnh báo gia tăng các hình thức giả danh cán bộ BHXH nhằm chiếm đoạt thông tin cá nhân.

Đầy đủ giá trị pháp lý

Theo BHXH Việt Nam, người tham gia BHXH, BHYT có thể sử dụng thông tin bảo hiểm trên môi trường số thay cho sổ và thẻ giấy truyền thống. Dữ liệu được quản lý thống nhất theo mã số BHXH duy nhất và đồng bộ với hệ thống định danh điện tử quốc gia.

Đại diện BHXH Việt Nam cho biết thay vì mang theo nhiều giấy tờ, người dân có thể sử dụng sổ BHXH, thẻ BHYT điện tử tích hợp trên ứng dụng VNeID mức độ 2, ứng dụng VssID - BHXH số hoặc kho dữ liệu điện tử cá nhân. Thẻ điện tử được công nhận đầy đủ giá trị pháp lý trong khám, chữa bệnh (KCB) cũng như giải quyết các chế độ bảo hiểm.

"Việc số hóa không chỉ thay đổi hình thức quản lý mà còn thay đổi cách phục vụ khi phần lớn thủ tục được thực hiện trực tuyến, dữ liệu trở thành căn cứ chính trong giải quyết quyền lợi. Trong giai đoạn chuyển tiếp, thông tin từ sổ BHXH giấy vẫn tiếp tục được cập nhật vào hệ thống, bảo đảm quyền lợi người lao động không bị gián đoạn" - đại diện BHXH Việt Nam nói.

Theo các chuyên gia ASXH trước đây, việc in và phát hành thẻ BHYT phải thực hiện hằng năm, phát sinh khối lượng công việc lớn, dễ gây chậm trễ cho cơ quan BHXH, doanh nghiệp và người lao động. Hiện nay, thông tin thẻ đã được tích hợp trên ứng dụng VssID và VNeID, giúp người dân có thể sử dụng thẻ BHYT điện tử thay cho thẻ giấy.

Tại Quảng Ngãi, ông Trịnh Quang Nghĩa, Phó Giám đốc BHXH tỉnh, cho biết địa phương hiện có gần 194.000 người tham gia BHXH bắt buộc và hơn 1,76 triệu người tham gia BHYT. Khi toàn bộ quá trình đóng - hưởng được quản lý trên nền tảng số thống nhất, dữ liệu được kiểm soát chặt chẽ hơn, hạn chế sai lệch và tiết giảm chi phí quản lý.

Tại Đà Nẵng, ngành BHXH đã đẩy mạnh hướng dẫn người dân cài đặt, sử dụng ứng dụng VssID; dữ liệu BHXH, BHYT cũng được tự động đồng bộ sang VNeID khi tích hợp căn cước công dân (CCCD). Đến nay, 100% cơ sở KCB BHYT trên địa bàn đã tiếp nhận người bệnh bằng CCCD gắn chip hoặc ứng dụng số, không cần xuất trình thẻ giấy.

Với người tham gia, khi đi KCB, thẻ BHYT điện tử trên điện thoại có thể thay thế giấy tờ; việc tra cứu quá trình đóng - hưởng, theo dõi thời hạn thẻ hay thực hiện thủ tục bảo hiểm đều có thể thực hiện trực tuyến. Anh Nguyễn Hùng Anh (41 tuổi), làm việc theo công trình, chia sẻ: "Trước đây tôi đi làm nhiều nơi nên lúc nào cũng lo giữ sổ BHXH và thẻ BHYT. Giờ mọi thông tin có trên điện thoại, cần là tra cứu được ngay, thấy yên tâm hơn".

Cảnh giác lừa đảo

Để những tiện ích này vận hành thông suốt, ngành bảo hiểm đẩy mạnh kết nối và chuẩn hóa dữ liệu. Đến tháng 2-2026, ngành BHXH đã xác thực hơn 100,2 triệu thông tin công dân trong cơ sở dữ liệu quản lý; trong đó khoảng 91,3 triệu người tham gia và thụ hưởng các chế độ bảo hiểm đã được đối chiếu, đồng bộ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (đạt trên 99,6%).

Việc làm sạch dữ liệu quy mô lớn giúp hạn chế trùng lặp thông tin, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục và tăng tính chính xác trong quản lý. Hiện 100% cơ sở KCB BHYT trên cả nước đã tra cứu được thông tin người tham gia bằng CCCD gắn chip hoặc số định danh cá nhân, từng bước thay thế việc xuất trình thẻ giấy.

Hệ thống cũng đã ghi nhận hơn 344 triệu lượt tra cứu thông tin phục vụ KCB BHYT. Cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm đang được tích hợp với Trung tâm dữ liệu quốc gia, tạo nền tảng chia sẻ thông tin, giải quyết thủ tục hành chính và xây dựng hệ thống ASXH số minh bạch, thuận tiện hơn cho người dân.

Cùng với quá trình số hóa dịch vụ an sinh, ngành BHXH và cơ quan công an liên tục phát cảnh báo về tình trạng giả danh cán bộ BHXH để lừa đảo, chiếm đoạt thông tin cá nhân. Bà Dương Thị Minh Châu, đại diện BHXH TP Hà Nội, cho biết các đối tượng thường gọi điện tự xưng cán bộ ngành bảo hiểm, yêu cầu người dân cập nhật sổ BHXH điện tử, xác minh quyền lợi hoặc nhận trợ cấp. Sau đó, chúng gửi đường link giả mạo, đề nghị cung cấp CCCD, tài khoản ngân hàng hoặc mã OTP nhằm chiếm quyền truy cập.

BHXH Việt Nam khẳng định mọi hoạt động cập nhật dữ liệu, giải quyết chế độ đều được thực hiện qua các kênh chính thức; cơ quan BHXH không yêu cầu người dân cung cấp mật khẩu, mã OTP hay chuyển tiền dưới bất kỳ hình thức nào. Thực tế, nhiều đối tượng còn làm giả văn bản, website hoặc fanpage có giao diện tương tự cơ quan nhà nước nhằm tạo lòng tin trước khi đánh cắp dữ liệu cá nhân.

Cơ quan chức năng cho biết người nghỉ hưu, lao động lớn tuổi hoặc người đang chờ giải quyết chế độ bảo hiểm là nhóm dễ trở thành mục tiêu do hạn chế tiếp cận công nghệ. Kẻ gian thường tạo tâm lý cấp bách như "không cập nhật sẽ bị khóa quyền lợi", khiến nạn nhân vội vàng làm theo hướng dẫn. Chỉ cần đăng nhập vào đường link giả hoặc cung cấp mã OTP, tài khoản ngân hàng có thể bị chiếm đoạt chỉ trong vài phút.

Số hóa sổ BHXH, thẻ BHYT là bước tiến quan trọng của ASXH. Tuy nhiên, trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao ngày càng tinh vi, tiếp cận thông tin từ nguồn chính thống và chủ động bảo vệ dữ liệu cá nhân là cách tốt nhất để bảo đảm quyền lợi an sinh.