Cân nhắc mức phạt và thời hiệu, bảo đảm tính khả thi

Ngày 26/10, trong chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội nghe Tờ trình, Báo cáo thẩm tra và thảo luận tại tổ về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi). Việc sửa đổi luật hướng đến tháo gỡ những vướng mắc trong thực tiễn, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, hoàn thiện quy trình xử lý vi phạm trên môi trường điện tử và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

Tại các phiên thảo luận, nhiều ý kiến thống nhất cần hoàn thiện khung pháp lý để nâng cao tính nghiêm minh của hoạt động xử phạt. Tuy nhiên, các quy định mới phải được thiết kế theo hướng khả thi, minh bạch, tránh tạo thêm gánh nặng không cần thiết cho các tổ chức, cá nhân chấp hành pháp luật.

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết dự thảo Luật gồm 6 chương, 128 điều, tập trung sửa đổi các quy định về thời hiệu xử phạt, mức phạt tiền, trình tự, thủ tục xử lý, thi hành quyết định xử phạt và các biện pháp xử lý hành chính.

Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất nâng mức phạt tiền tối đa từ 1 tỷ đồng lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và từ 2 tỷ đồng lên 3 tỷ đồng đối với tổ chức. Dự thảo đồng thời đề xuất kéo dài thời hiệu xử phạt trong một số lĩnh vực lên 2 hoặc 3 năm nhằm tạo điều kiện phát hiện, xử lý những hành vi vi phạm khó nhận diện hoặc cần thời gian xác minh.

Thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cơ bản khẳng định sự cần thiết phải sửa đổi toàn diện các quy định hiện hành, song lưu ý cần đánh giá thận trọng tác động của việc tăng mức phạt và kéo dài thời hiệu. Theo cơ quan thẩm tra, chế tài cao có thể nâng sức răn đe nhưng cũng cần phù hợp với điều kiện tài chính thực tế, tránh trường hợp mức phạt vượt quá khả năng chấp hành của người vi phạm.

Từ thực tế hoạt động sản xuất, kinh doanh, đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng) cho rằng cần xử lý nghiêm những trường hợp cố tình vi phạm, thu lợi bất chính hoặc gây hậu quả nghiêm trọng, không để người vi phạm coi tiền phạt chỉ như “gãi ngứa”.

Tuy nhiên, đại biểu nhấn mạnh mức phạt phải tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm và khả năng thi hành, nhất là đối với hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ. Nếu việc nộp phạt khiến cơ sở kinh doanh phải đóng cửa, người lao động mất việc trong khi hậu quả vi phạm chưa được khắc phục, cần xem xét hiệu quả thực chất của biện pháp xử lý.

Vì vậy, đại biểu đề nghị rà soát cơ chế hoãn, giảm, miễn tiền phạt và cho phép nộp phạt nhiều lần đối với những trường hợp thực sự khó khăn nhưng có thiện chí chấp hành. Chính sách hỗ trợ cần được quy định rõ ràng để vừa tạo điều kiện khắc phục vi phạm, vừa ngăn ngừa việc lợi dụng kẽ hở pháp luật.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng) đề nghị bổ sung số liệu, căn cứ thực tiễn làm rõ sự cần thiết của việc tăng mức phạt và kéo dài thời hiệu xử phạt lên tối đa 3 năm trong một số lĩnh vực. Theo đại biểu, cần phân biệt những vi phạm khó phát hiện với các vụ việc bị bỏ sót hoặc xử lý chậm do hạn chế trong tổ chức thực thi. Việc kéo dài thời hiệu không nên trở thành giải pháp thay thế trách nhiệm phát hiện và xử lý vi phạm kịp thời.

Cơ quan thẩm tra cũng lưu ý cần phân định rõ ranh giới giữa vi phạm hành chính và tội phạm hình sự khi điều chỉnh thời hiệu, đồng thời rà soát mức phạt theo từng lĩnh vực, kết hợp các biện pháp khắc phục hậu quả, tước quyền sử dụng giấy phép hoặc đình chỉ hoạt động. Những điểm chưa thống nhất giữa dự thảo với pháp luật chuyên ngành, nhất là trong lĩnh vực chất lượng sản phẩm, hàng hóa, cũng cần được xử lý ngay từ cấp luật để hạn chế vướng mắc khi áp dụng.

Siết điều kiện cưỡng chế, bảo vệ quyền lợi hợp pháp

Bên cạnh điều chỉnh chế tài, dự thảo Luật đề xuất bổ sung nhiều biện pháp cưỡng chế như tạm hoãn xuất cảnh; niêm phong trụ sở, cơ sở sản xuất, kinh doanh; ngừng cung cấp điện, nước, Internet, dịch vụ viễn thông và hạ tầng số; tạm dừng đăng kiểm, đăng ký phương tiện cùng một số biện pháp ngăn chặn kỹ thuật, chặn truy cập.

Thảo luận tại Tổ 11, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đồng tình với việc bổ sung công cụ cưỡng chế để tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong thực thi pháp luật. Tuy nhiên, ông đề nghị quy định cụ thể điều kiện, trình tự, thủ tục áp dụng, bảo đảm các biện pháp này không bị sử dụng tùy tiện hoặc gây ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của bên thứ ba.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, việc nâng mức phạt không nhằm tăng thu ngân sách mà trước hết phải hướng đến ngăn ngừa, răn đe vi phạm. Quá trình xử lý cần phân biệt hành vi vi phạm do vô ý với trường hợp cố tình chống đối, đồng thời chú trọng tuyên truyền, giáo dục để nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật.

Đối với các biện pháp cưỡng chế mới, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị xác định rõ thẩm quyền, thời hạn áp dụng, nghĩa vụ thông báo và cơ chế xem xét lại quyết định. Riêng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh, cần làm rõ căn cứ xác định nguy cơ bỏ trốn, bảo đảm người bị áp dụng được thông báo và quyết định được chấm dứt kịp thời khi nghĩa vụ đã hoàn thành. Không nên để người dân chỉ phát hiện mình bị tạm hoãn xuất cảnh khi đến cửa khẩu.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng đề nghị tiếp tục rà soát quy định về ngừng cung cấp điện, nước, Internet và dịch vụ viễn thông. Những biện pháp này có thể tác động đến hoạt động thiết yếu của người dân, doanh nghiệp và các chủ thể không liên quan đến hành vi vi phạm. Vì vậy, cần làm rõ phạm vi, điều kiện áp dụng, tránh để việc cưỡng chế vượt quá mục tiêu xử lý.

Về phân cấp thẩm quyền, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định tán thành đề xuất chuyển thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc và đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc từ Tòa án nhân dân khu vực sang Chủ tịch UBND cấp xã. Theo ông, chính quyền cơ sở trực tiếp nắm tình hình địa bàn nên có điều kiện xử lý kịp thời. Đại biểu Trần Thị Thu Phước (Quảng Ngãi) cũng ủng hộ giao Trưởng Công an cấp xã quyết định áp dụng cai nghiện tự nguyện tại cơ sở cai nghiện ma túy công lập, trường giáo dưỡng nhằm giảm thủ tục, thời gian và chi phí. Dù vậy, các quy định về thẩm quyền, điều kiện và trình tự vẫn cần được cụ thể hóa để bảo đảm quyền con người, quyền công dân.

Đối với xử phạt trên môi trường điện tử, đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương (Khánh Hòa) đánh giá việc ứng dụng công nghệ và kết nối dữ liệu có thể giảm chi phí, hạn chế tiếp xúc trực tiếp và nâng cao tính minh bạch. Song, không phải người dân nào cũng có thiết bị thông minh hoặc đủ khả năng sử dụng nền tảng số. Đại biểu đề nghị làm rõ giá trị pháp lý của chứng cứ điện tử, cơ chế xác nhận việc giao nhận quyết định xử phạt, phương thức thông báo và giải pháp thay thế cho người chưa có điều kiện tiếp cận công nghệ. Việc bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền giải trình, khiếu nại và khởi kiện cũng cần được bảo đảm đầy đủ.

Để các quy định mới sớm đi vào cuộc sống, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị cơ quan soạn thảo chủ động xây dựng đồng bộ văn bản hướng dẫn, nhất là các nghị định xử phạt chuyên ngành, tránh tình trạng luật có hiệu lực nhưng thiếu cơ sở triển khai. Hoàn thiện chế tài theo hướng nghiêm minh, đồng thời bảo đảm tính khả thi và cơ chế bảo vệ quyền lợi hợp pháp sẽ là yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả thực thi Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi).

Nguồn: DNKTX