Mở rộng cơ hội tiếp cận nhà ở xã hội cho người bị thu hồi đất

Một trong những nội dung đáng chú ý trong chính sách nhà ở của Hà Nội là đề xuất tạo cơ chế ưu tiên cho những người dân phải di chuyển chỗ ở do Nhà nước thu hồi đất. Theo dự thảo đang được UBND TP Hà Nội lấy ý kiến, chủ sở hữu nhà và người sử dụng đất thuộc diện thu hồi để thực hiện các dự án trên địa bàn có thể được mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội mà không phải tham gia bốc thăm.

Đáng chú ý, những trường hợp đáp ứng đầy đủ các tiêu chí theo quy định của thành phố sẽ không phải thực hiện các điều kiện về đối tượng, nhà ở và thu nhập như quy trình xét duyệt nhà ở xã hội thông thường. Đây được xem là cơ chế hỗ trợ riêng dành cho người dân chịu tác động trực tiếp từ quá trình giải phóng mặt bằng, thu hồi đất và triển khai các dự án phát triển đô thị.

Dự thảo hướng đến hai nhóm đối tượng chính. Nhóm thứ nhất là những người đủ điều kiện được bố trí tái định cư theo phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Nhóm thứ hai là các trường hợp không đủ điều kiện nhận tái định cư nhưng vẫn gặp khó khăn về chỗ ở sau khi nhà, đất bị thu hồi.

Để được xem xét, người dân phải đáp ứng đồng thời một số tiêu chí, trong đó chưa được Nhà nước bồi thường bằng nhà ở hoặc đất ở đối với phần diện tích bị thu hồi; có tên trong quyết định thu hồi đất và phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được phê duyệt; có nhu cầu mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội và chưa từng được mua, thuê mua loại hình nhà ở này tại các dự án trên địa bàn Hà Nội.

Tuy nhiên, chính sách không áp dụng đại trà đối với tất cả trường hợp bị thu hồi đất. Những người chỉ bị thu hồi đất nhưng không bị thu hồi nhà ở, công trình đang sử dụng để ở và không phải chuyển nơi sinh sống sẽ không thuộc phạm vi điều chỉnh của dự thảo.

Về quy trình thực hiện, UBND cấp xã nơi có dự án thu hồi đất sẽ chịu trách nhiệm rà soát nhu cầu, phối hợp với công an cùng cấp xác minh thông tin và lập danh sách các trường hợp có nguyện vọng mua, thuê mua nhà ở xã hội. Danh sách này sau đó được chuyển đến Sở Xây dựng để kiểm tra, đối chiếu với các tiêu chí trước khi giới thiệu dự án có quỹ căn hộ phù hợp.

Trong vòng 7 ngày kể từ khi nhận được đề nghị, Sở Xây dựng phải hoàn tất việc rà soát, loại bỏ những trường hợp không đáp ứng yêu cầu và thông báo dự án có khả năng bố trí nhà ở. Thành phố định hướng ưu tiên các dự án nằm gần khu vực có nhà, đất bị thu hồi nhằm hạn chế xáo trộn đời sống và thuận lợi cho người dân trong quá trình ổn định nơi ở mới.

Trường hợp chưa có quỹ căn hộ đáp ứng nhu cầu, cơ quan này sẽ thông báo bằng văn bản, đưa người dân vào danh sách chờ để tiếp tục giới thiệu khi xuất hiện dự án phù hợp. Sau khi nhận được thông tin từ Sở Xây dựng, UBND cấp xã có thêm 7 ngày để phê duyệt danh sách đủ điều kiện, đồng thời phối hợp với chủ đầu tư thống nhất vị trí và diện tích căn hộ dành cho từng hộ gia đình.

Quỹ căn hộ được giới thiệu sẽ được giữ trong thời hạn 30 ngày. Nếu hết thời gian này mà UBND cấp xã chưa hoàn tất việc phê duyệt danh sách và chuyển cho chủ đầu tư, các căn hộ có thể được đưa ra giao dịch theo quy định chung về nhà ở. Trong vòng 5 ngày kể từ khi thống nhất phương án bố trí, chủ đầu tư phải gửi thông báo bằng văn bản tới người dân để chuẩn bị ký hợp đồng khi dự án đủ điều kiện bán hoặc cho thuê mua.

Đối với các giao dịch thuộc diện chính sách, chủ đầu tư sẽ thông báo thời gian, địa điểm ký kết và thực hiện thủ tục trực tiếp, không tổ chức bốc thăm. UBND cấp xã có trách nhiệm kiểm tra, xác minh, phê duyệt và công khai danh sách người được hưởng chính sách. Lực lượng công an phối hợp giám sát, kịp thời phát hiện các hành vi bán lại, cho thuê lại hoặc sử dụng nhà ở xã hội không đúng mục đích.

902 hộ dân phố cổ được xem xét bố trí căn hộ, thúc đẩy giãn dân

Bên cạnh nhóm người bị thu hồi nhà, đất, Hà Nội cũng đang triển khai một chính sách riêng nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt không gian sống tại khu vực phố cổ, phố cũ. Chiều 28/10, HĐND TP Hà Nội đã thông qua chủ trương hỗ trợ các hộ gia đình, cá nhân gặp khó khăn về nhà ở tại phường Hoàn Kiếm được mua, thuê mua nhà ở xã hội mà không phải tham gia bốc thăm.

Đây là bước cụ thể hóa định hướng giãn dân phố cổ, đồng thời hướng tới giải quyết những bất cập về điều kiện sinh hoạt tại khu vực trung tâm có mật độ dân cư cao. Trước mắt, chính sách được áp dụng tại phường Hoàn Kiếm. Tùy theo kết quả triển khai, tác động thực tế và khả năng cân đối nguồn lực, thành phố sẽ nghiên cứu mở rộng phạm vi thực hiện.

Theo kết quả rà soát của UBND phường Hoàn Kiếm, hiện có 902 hộ gia đình với tổng cộng 3.621 nhân khẩu đang sinh sống trong những căn nhà có diện tích bình quân dưới 5m² sàn/người. Trung bình mỗi hộ có khoảng 4 thành viên, nhiều thế hệ cùng chung sống trong không gian chưa đến 20m². Đây là mức diện tích thấp hơn đáng kể so với mặt bằng nhà ở bình quân của toàn thành phố.

UBND TP Hà Nội nhận định tình trạng này không đơn thuần là vấn đề thiếu diện tích sinh hoạt mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến các điều kiện sống cơ bản, sức khỏe và sự an toàn của người dân. Thực trạng trên cũng đặt ra yêu cầu bảo đảm quyền có nơi ở hợp pháp của công dân theo Điều 22 Hiến pháp năm 2013.

Trước nhu cầu cấp thiết đó, thành phố dự kiến bố trí tối đa 902 căn hộ nhà ở xã hội, tương ứng mỗi hộ một căn. Số lượng cuối cùng sẽ căn cứ vào nhu cầu đăng ký thực tế. Riêng trong năm 2026, Hà Nội dự kiến có thể sắp xếp 552 căn hộ tại 9 dự án nhằm từng bước giải quyết tình trạng thiếu chỗ ở cho người dân.

Để được hưởng chính sách, các hộ phải có đăng ký thường trú và thực tế sinh sống tại nhà ở thuộc khu vực phố cổ, phố cũ của phường Hoàn Kiếm trước ngày nghị quyết được thông qua; diện tích nhà ở bình quân dưới 5m² sàn/người. Đồng thời, người đăng ký phải tự nguyện tham gia, đáp ứng các điều kiện mua, thuê mua nhà ở xã hội theo quy định và được UBND phường Hoàn Kiếm phê duyệt vào danh sách.

Mỗi hộ gia đình, cá nhân chỉ được giải quyết một lần và mua hoặc thuê mua tối đa một căn hộ. Giá bán, giá thuê mua, hồ sơ, thủ tục cũng như các chính sách vay vốn ưu đãi được thực hiện theo quy định hiện hành. Đáng chú ý, chính sách không sử dụng ngân sách thành phố để trực tiếp chi trả tiền mua hoặc thuê mua nhà ở. Người dân tự thanh toán theo mức giá nhà ở xã hội được áp dụng.

Các dự án dự kiến cung cấp quỹ nhà gồm khu nhà ở tại điểm X2, phường Trần Phú (nay thuộc phường Lĩnh Nam); công trình nhà ở xã hội CT1, CT3 thuộc dự án khu chức năng đô thị ĐM1, phường Đại Mỗ và dự án nhà ở xã hội Đồng Trúc - Thạch Thất, xã Thạch Thất. Việc lựa chọn dự án được đặt trong mối liên hệ với khả năng kết nối giao thông công cộng, đặc biệt là đường sắt đô thị, cùng hệ thống trường học, cơ sở y tế, chợ và các công trình dịch vụ thiết yếu.

Thành phố cũng yêu cầu thông tin về dự án, số lượng căn hộ, loại hình và tiến độ thực hiện phải được công khai trước khi tiếp nhận đăng ký. Những căn hộ không có người đủ điều kiện đăng ký sau thời hạn quy định sẽ được đưa ra bán, cho thuê mua cho các nhóm đối tượng khác theo pháp luật.

Song song với việc giải quyết chỗ ở, Hà Nội đang thúc đẩy các dự án cải tạo, chỉnh trang không gian đô thị tại khu vực trung tâm. Cũng tại kỳ họp, HĐND TP Hà Nội đã thông qua chủ trương đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án cải tạo, chỉnh trang, tái thiết không gian khu vực hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận theo phương thức đối tác công tư (PPP), loại hợp đồng xây dựng - chuyển giao (BT).

Dự án có phạm vi nghiên cứu khoảng 66,82ha, thuộc địa bàn phường Hoàn Kiếm và phường Cửa Nam, với tổng vốn đầu tư sơ bộ hơn 22.200 tỷ đồng, gồm 3 dự án thành phần. Mục tiêu đặt ra là hình thành không gian quảng trường quy mô lớn, tăng cường kết nối hồ Hoàn Kiếm với quảng trường Cách mạng Tháng Tám, Nhà hát Lớn, Bảo tàng Lịch sử quốc gia và các khu vực lân cận.

Cùng với việc mở rộng không gian công cộng, dự án còn hướng đến tổ chức lại giao thông, phát triển không gian ngầm và bảo tồn các giá trị di sản. Những định hướng này cho thấy Hà Nội đang triển khai đồng thời nhiều giải pháp để cải thiện chất lượng sống tại khu vực trung tâm, trong đó chính sách nhà ở xã hội không qua bốc thăm là một trong những công cụ hỗ trợ người dân có hoàn cảnh khó khăn ổn định nơi ở, góp phần tạo nền tảng cho quá trình chỉnh trang và phát triển đô thị bền vững.

Nguồn: DNKTX