Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vừa phẫu thuật thành công cho bệnh nhân L.Đ.V. (70 tuổi, Hà Nội) mắc khối u tuyến nước bọt tái phát vùng góc hàm. Đáng chú ý đây là bệnh nhân mắc nhiều bệnh lí mãn tính 1 lúc và từng trải qua nhiều ca phẫu thuật.

Ca bệnh đặc biệt
Ông V. có tiền sử phẫu thuật cắt gan, cắt túi mật cách đây một năm và từng mổ u góc hàm hai bên từ 10 năm trước. Bệnh nhân đồng thời mắc nhiều bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường type II và phì đại tuyến tiền liệt.

Khoảng một năm nay, khối u ở vùng góc hàm tiếp tục sưng to khiến ông phải nhập viện, được điều trị tại Khoa Ngoại Tổng hợp – Tiết niệu – Nam học. Kết quả chẩn đoán cho thấy bệnh nhân bị u tuyến nước bọt tái phát.

Chụp CT phát hiện ổ dịch áp xe tuyến nước bọt hai bên mang tai, kích thước 5x3cm bên phải và 3x2cm bên trái. Khối u chắc, di động tốt, mô mềm xung quanh phù nề, xuất hiện một số hạch phản ứng nhưng chưa gây viêm nhiễm, chèn ép hay ảnh hưởng đến chức năng vận động của hàm.

Ê-kíp phẫu thuật đã tiến hành cắt bỏ khối áp xe hai bên góc hàm. Kết quả giải phẫu bệnh xác định đây là u WỬathin, dạng u lành tính song dễ tái phát. Quá trình mổ đòi hỏi sự thận trọng cao độ để tránh tổn thương dây thần kinh số VII (dây thần kinh mặt), bởi chỉ cần một sơ suất, bệnh nhân có thể đối diện nguy cơ liệt mặt.

Bác sĩ Trần Thượng Việt, Trưởng khoa Ngoại Tổng hợp – Tiết niệu – Nam học, cho biết u tuyến mang tai, một dạng u tuyến nước bọt – thường phát triển chậm, không đau và có thể tồn tại nhiều năm. Ngoài tuyến mang tai, cơ thể còn có tuyến dưới hàm, dưới lưỡi và các tuyến nước bọt phụ trong khoang miệng.
Nguyên nhân hình thành u tuyến nước bọt hiện chưa rõ, song yếu tố nguy cơ ghi nhận gồm thay đổi gen, tiếp xúc tia xạ và hút thuốc lá. Với khối u lành tính, triệu chứng thường chỉ là sưng to chậm, không đau. Tuy nhiên, khi u bị nhiễm trùng, chảy máu trong khối hoặc tạo nang, kích thước có thể tăng nhanh, gây cảm giác căng tức vùng mang tai.

Trái lại, u tuyến nước bọt ác tính có thể gây biến chứng nặng nề như chèn ép dây thần kinh mặt dẫn đến liệt mặt, suy giảm thính lực, thậm chí nguy cơ mù lòa. Khi di căn, bệnh còn ảnh hưởng đến đầu, cổ, phổi và có thể đe dọa tính mạng.

“Điều đáng lưu ý là u tuyến nước bọt lành tính có nguy cơ biến đổi thành ác tính sau nhiều năm. Người bệnh cần được phẫu thuật loại bỏ sớm để hạn chế biến chứng. Bất kỳ khối bất thường nào ở vùng hàm – mặt, dù không đau, cũng cần được thăm khám và điều trị kịp thời. Sau mổ, bệnh nhân phải tái khám định kỳ và duy trì lối sống lành mạnh để giảm nguy cơ tái phát”, bác sĩ Việt nhấn mạnh.

U tuyến nước bọt – bệnh hiếm gặp nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ

Các khối u tuyến nước bọt là rất hiếm. Hiện nay, các nhà khoa học vẫn chưa tìm ra được nguyên nhân gây ra khối u tuyến nước bọt. Các bác sĩ cho biết ung thư tuyến nước bọt xảy ra khi ADN của một số tế bào trong tuyến nước bọt phát triển đột biến. Các đột biến này cho phép các tế bào phát triển và phân chia bất thường. Các tế bào bị đột biến tiếp tục sống trong khi các tế bào bình thường khác sẽ chết. Các tế bào này tích lũy tạo thành một khối u có thể xâm lấn mô gần đó. Các tế bào ung thư có thể vỡ ra và di căn đến các khu vực xa của cơ thể.

U tuyến nước bọt là tình trạng tăng trưởng bất thường tại các tuyến nước bọt, vốn có nhiệm vụ tiết dịch hỗ trợ tiêu hóa thức ăn. Các tuyến chính bao gồm tuyến mang tai nằm hai bên mặt, tuyến dưới hàm và tuyến dưới lưỡi. Ngoài ra còn có các tuyến phụ phân bố dọc khoang miệng, vòm họng, xoang, mũi – chỉ có thể quan sát dưới kính hiển vi.

Theo thống kê, các khối u tuyến nước bọt chỉ chiếm 0,2 – 0,6% tổng số khối u và khoảng 2 – 4% khối u vùng đầu cổ. Tỷ lệ mắc hàng năm trên toàn cầu dao động từ 0,4 – 6,5 ca/100.000 dân. Tại Việt Nam, ước tính có khoảng 0,6 – 0,7 ca mắc mới/100.000 dân. Trong đó, 70% u xuất hiện ở tuyến mang tai, 8% ở tuyến dưới hàm và khoảng 22% ở tuyến dưới lưỡi cũng như các tuyến phụ. Đáng chú ý, 75% u tuyến mang tai là lành tính, song có tới 50% u tuyến dưới hàm và 80% u tuyến nước bọt phụ lại là ác tính.

Các chuyên gia khẳng định u tuyến nước bọt không lây từ người sang người. Điều trị chủ yếu là phẫu thuật cắt bỏ, trong một số trường hợp có thể kết hợp xạ trị hoặc hóa trị.

Nguyên nhân hình thành khối u tuyến nước bọt đến nay chưa được xác định rõ. Nghiên cứu chỉ ra rằng sự xuất hiện của ung thư tuyến nước bọt liên quan đến đột biến DNA khiến tế bào phát triển bất thường, phân chia không kiểm soát, hình thành khối u có khả năng xâm lấn và di căn.

Triệu chứng bệnh thường nghèo nàn. Người bệnh có thể phát hiện một khối sưng ở góc hàm, dưới hàm, trên mặt hoặc sàn miệng. Khối u thường phát triển chậm, không đau; tuy nhiên, nếu gây đau, khả năng ác tính cao hơn. Một số trường hợp khối u tăng kích thước nhanh do viêm nhiễm hoặc chảy máu trong u. Tùy vị trí, triệu chứng cũng khác nhau: u tuyến phụ ở vách ngăn mũi có thể gây chảy máu, ngạt mũi; u ở đáy lưỡi gây nuốt nghẹn; u trong khoang miệng có thể khiến người bệnh khít hàm.

Về mặt lâm sàng, u lành tính thường tròn, ranh giới rõ, mật độ chắc và di động. Ngược lại, u ác tính cứng, ranh giới không rõ, có thể xâm lấn da, cơ hoặc xương, gây liệt môi dưới, loét da, di căn hạch cổ, thậm chí lan tới phổi, xương.

Để chẩn đoán, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm nhằm phân biệt u lành và u ác; chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ để đánh giá ranh giới, mức độ xâm lấn; chọc hút tế bào kim nhỏ giúp xác định bản chất khối u.

Một số đối tượng có nguy cơ cao gồm người lớn tuổi, người từng tiếp xúc tia xạ, hóa chất trong môi trường làm việc như sản xuất cao su, khai thác amiăng, hệ thống ống nước. Nhiễm virus như HIV, Epstein-Barr, từng điều trị I-131, lạm dụng X-quang nha khoa, rượu bia, thuốc lá, cùng với chế độ dinh dưỡng kém và ô nhiễm môi trường cũng là những yếu tố thúc đẩy bệnh.

Các bác sĩ khuyến cáo để phòng ngừa, người dân nên hạn chế rượu bia, thuốc lá, đồng thời duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ và lối sống lành mạnh. Việc phát hiện và điều trị sớm đóng vai trò quan trọng trong tiên lượng, giúp giảm nguy cơ biến chứng và di căn.

Nguồn: TPO