Doanh nghiệp Việt vươn tầm nhờ công nghệ

Chăn nuôi tại Việt Nam đang hình thành hai bức tranh hoàn toàn khác biệt. Một bên là các tập đoàn lớn mạnh tay đầu tư công nghệ, hiện đại hóa quy trình và quản lý chặt chẽ; bên còn lại là nông hộ nhỏ lẻ vẫn phải đối mặt với dịch bệnh, giống kém chất lượng và nguồn lực hạn chế. Trong vài năm gần đây, các doanh nghiệp lớn coi công nghệ như “bệ phóng” để tăng năng suất, giảm rủi ro và nâng chuẩn mực phúc lợi động vật.

Japfa là minh chứng điển hình. Tập đoàn này xây dựng mô hình chăn nuôi khép kín, từ sản xuất con giống đến chế biến, vận hành theo tiêu chuẩn quốc tế. Japfa đầu tư hàng triệu USD vào cơ sở vật chất hiện đại, robot tự động, hệ thống tiêm vaccine in-ovo và dây chuyền cắt mỏ gà bằng laser – giúp giảm đau và stress cho vật nuôi. Công nghệ tiêm vaccine trong trứng nâng tỷ lệ sống của gà con và rút ngắn thời gian phòng bệnh so với tiêm sau khi nở. Dây chuyền cắt mỏ laser chỉ vận hành hiệu quả khi đạt tối thiểu 700.000 con/tháng – con số mà phần lớn trang trại nhỏ không thể đạt. Japfa còn triển khai hệ thống quản lý tập trung, giám sát tự động nhiệt độ, dinh dưỡng và môi trường chăn nuôi, giúp nâng cao hiệu quả và giảm rủi ro dịch bệnh.

Dabaco cũng khẳng định vị thế dẫn đầu. Bà Lê Thị Minh Thu – Phó Tổng Giám đốc – nhấn mạnh: “Để tồn tại trong dịch ASF, Dabaco đã phải đầu tư rất nhiều vào nghiên cứu vaccine". Không chỉ tập trung vào năng suất, Dabaco áp dụng nông nghiệp tuần hoàn: trang trại mới có hệ thống xử lý chất thải đạt chuẩn, tận dụng biogas phát điện, tái sử dụng nước thải cho cây trồng và sản xuất phân hữu cơ. Mô hình này vừa giảm chi phí vận hành, vừa hạn chế tác động môi trường, thể hiện tầm nhìn phát triển bền vững.

Về năng suất, Dabaco đạt hơn 32 con lợn cai sữa/nái/năm, với FCR khoảng 2,2 – tiệm cận các nước chăn nuôi tiên tiến. Chiến lược tập trung vào R&D, nghiên cứu gen và chọn lọc di truyền BLUP để phát triển dòng giống độc quyền. Đặc biệt, Dabaco tự nghiên cứu và sản xuất vaccine phòng dịch ASF – căn bệnh từng gây khủng hoảng toàn ngành.

Quy mô đầu tư không chỉ thể hiện bằng vốn, mà còn là công nghệ hiện đại, nhân lực chất lượng cao và chiến lược bài bản. Hệ thống tự động hóa, phòng thí nghiệm nghiên cứu vaccine, máy móc hiện đại và quản lý tập trung đòi hỏi chi phí lớn và kế hoạch vận hành chuyên nghiệp. Đây là lý do doanh nghiệp duy trì năng suất ổn định, đáp ứng nhu cầu nội địa và xuất khẩu, trong khi nông hộ nhỏ lẻ vẫn gặp khó khăn trong việc bắt kịp công nghệ.

Hệ thống khoa học nền tảng cũng đóng vai trò quan trọng. Viện Chăn nuôi công nhận 13 tiến bộ kỹ thuật giai đoạn 2023–2025 về giống, dinh dưỡng và môi trường. Các nhà khoa học hướng tới việc “xây dựng nhu cầu dinh dưỡng sao cho vật nuôi phát triển tốt nhất, đồng thời giảm tối đa phát thải ra môi trường”. Những thành tựu này cho thấy: với vốn lớn, tầm nhìn dài hạn và hạ tầng hiện đại, doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể bắt kịp chuẩn mực quốc tế, trong khi nông hộ vẫn phải nỗ lực thu hẹp khoảng cách công nghệ ngày càng lớn.

Nông hộ nhỏ lẻ – vòng luẩn quẩn khó thoát

Trong khi doanh nghiệp lớn bứt phá nhờ công nghệ, phần lớn nông hộ nhỏ lẻ vẫn mắc kẹt trong vòng luẩn quẩn: dịch bệnh – thua lỗ – tái đàn – tiếp tục rủi ro. Dịch ASF kéo dài nhiều năm trở thành “cơn ác mộng” với người chăn nuôi. Thiếu kiến thức, hạn chế nguồn lực và khả năng áp dụng biện pháp an toàn sinh học, nhiều hộ vô tình tiếp tay cho dịch bệnh lan rộng; thậm chí việc vứt xác lợn chết ra môi trường gây gánh nặng xã hội và thiệt hại kinh tế nghiêm trọng.

Chăn nuôi vẫn là “cần câu cơm duy nhất” với nhiều hộ, dù lợi nhuận bấp bênh. Thiếu vốn, hạn chế kiến thức và thiếu liên kết khiến họ luôn ở thế yếu, dễ tổn thương trước mọi biến động. TS. Nguyễn Văn Trọng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Trang trại và Doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam, cảnh báo: “Người dân nuôi quy mô nhỏ càng nuôi thì càng lỗ".

Ông Nguyễn Văn Sơn, chủ trang trại tại Ninh Bình, chia sẻ: “Đa số nông dân vẫn tiếp tục chăn nuôi vì không còn lựa chọn khác, nhiều hộ chưa tuân thủ nghiêm ngặt an toàn sinh học. Khi heo chết mà không được kiểm soát, việc vứt xác ra môi trường vô tình tạo ổ dịch". Ông Sơn nhấn mạnh: “Các doanh nghiệp lớn như Dabaco, Japfa áp dụng chiến lược đầu tư bài bản với công nghệ hiện đại, nhưng tổn thất nghiêm trọng vẫn xảy ra ở các hộ nhỏ. Nguyên nhân là chăn nuôi nhỏ lẻ chưa được quản lý chặt chẽ".

Nguồn con giống cũng là “nút thắt cổ chai” với các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ. Chị Nguyễn Thị Lệ, một chủ trang trại, chia sẻ: “Khó khăn lớn nhất là làm sao tiếp cận giống chuẩn mà không bị tư thương lợi dụng, trà trộn giống kém chất lượng. Bên cạnh đó, việc xác định thuốc thú y chuẩn và giá hợp lý cũng là một thách thức vì mỗi đại lý áp dụng mức giá khác nhau".

Những khó khăn này phản ánh hai điểm yếu cố hữu: thiếu minh bạch và phụ thuộc trung gian. Thị trường thuốc thú y cũng không ngoại lệ, cùng loại thuốc nhưng giá khác nhau, khiến nông dân luôn bất an và đối mặt rủi ro cao.

Thức ăn chăn nuôi cũng là áp lực lớn. GS.TS Lã Văn Kính, Giám đốc Phân Viện Chăn nuôi Nam Bộ, cho biết Việt Nam hiện nhập tới 70% nguyên liệu đầu vào. Công nghiệp hóa chất phát triển chậm, khiến các hóa chất cơ bản và thức ăn bổ sung phải nhập khẩu. Thức ăn chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành chăn nuôi, đẩy giá heo thịt tăng cao, khó cạnh tranh xuất khẩu. Ngoại trừ doanh nghiệp lớn, kiến thức dinh dưỡng của nông hộ hạn chế, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, sản lượng và chất lượng vật nuôi.

Vòng luẩn quẩn – dịch bệnh, thua lỗ, tái đàn – không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là thách thức về kiến thức, quản lý và liên kết chuỗi. Khoảng cách giữa doanh nghiệp lớn với công nghệ, vốn và thị trường ổn định so với nông hộ nhỏ lẻ ngày càng rõ rệt, đòi hỏi giải pháp đồng bộ để phá vỡ vòng xoáy này.

Khuyến nông – cầu nối còn nhiều thách thức

Trong bối cảnh đó, khuyến nông là cầu nối giữa khoa học và nông dân. Giai đoạn 2023–2025, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia triển khai 45 dự án, ưu tiên mô hình hữu cơ, tuần hoàn và VietGAP. Hiệu quả kinh tế tăng trên 15% so với chăn nuôi truyền thống, đồng thời giảm áp lực môi trường.

Ông Lê Minh Lịnh, Phó Giám đốc Trung tâm, nhấn mạnh bốn trụ cột: Nhà nước, khuyến nông, doanh nghiệp và nông dân/hợp tác xã. Ông khẳng định: “Chuyển giao và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật là động lực then chốt để nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh ngành chăn nuôi.”

Tuy nhiên, thách thức lớn là làm sao để tiến bộ công nghệ thực sự “hạ cánh” xuống nông hộ. Công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm vốn, kiến thức và thị trường tiêu thụ ổn định. Nếu thiếu một trong ba yếu tố, khoảng cách giữa “xa lộ công nghệ” của doanh nghiệp và “con đường làng” của nông dân vẫn rất xa.

Giải pháp bền vững không chỉ nằm ở chuyển giao công nghệ mà còn ở tái cấu trúc mô hình sản xuất: thúc đẩy hợp tác xã, liên kết chuỗi và xây dựng thị trường minh bạch. Khi đó, nông dân mới thoát khỏi vòng xoáy dịch bệnh và bấp bênh, trở thành mắt xích vững chắc trong chuỗi giá trị chăn nuôi hiện đại.

Nguồn: PNO