Đây không chỉ là nền tảng quan trọng để phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới mà còn là cơ sở, động lực quyết định sự phát triển nhanh, bền vững đất nước. So với Đại hội XIII, các nội dung về xây dựng nguồn nhân lực trong báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII tại Đại hội XIV lần này thể hiện tầm nhìn chiến lược, toàn diện và gắn kết chặt chẽ hơn giữa giáo dục, đào tạo, văn hóa, con người và phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Đại hội đại lần thứ XIV của Đảng diễn ra trong bối cảnh quốc tế, khu vực thay đổi nhanh chóng, có nhiều bất ổn, bất định, diễn biến phức tạp, khó dự báo. Đất nước sau 40 năm đổi mới (1986-2026), đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, phát triển mạnh mẽ, toàn diện so với trước thời kỳ đổi mới. Đảng ta khẳng định: “Đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay”. Với phương châm: “Đoàn kết - Dân chủ - Kỷ cương - Đột phá - Phát triển”, Đại hội xác định tư duy, tầm nhìn, những quyết sách chiến lược về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao để Việt Nam vững bước tiến vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên phát triển đất nước giàu mạnh, hùng cường.

Nhận thức và thực trạng nguồn nhân lực ở Việt Nam hiện nay

Trong bối cảnh rất nhiều khó khăn, thách thức, với ý chí, khát vọng phát triển, kiến tạo tương lai, tư duy đổi mới, nỗ lực lớn, hành động quyết liệt, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta đã chung sức, đồng lòng thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIII. Đảng ta vững vàng lãnh đạo đất nước tiếp tục đạt được những kết quả rất quan trọng, toàn diện, đột phá, nhiều điểm sáng nổi bật, nhất là chất lượng nguồn nhân lực ngày càng được nâng cao.

Nhận thức đầy đủ hơn về vai trò và tầm quan trọng của nguồn nhân lực chất lượng cao trong phát triển bền vững. Thể chế, chính sách và nguồn lực đầu tư cho phát triển nguồn nhân lực được tăng cường. Hệ thống thiết chế giáo dục, đào tạo được quan tâm xây dựng và phát huy.

Các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển toàn diện con người ngày càng đầy đủ, trọng tâm và thực chất. Việc phát hiện, thu hút, đào tạo, trọng dụng nhân tài bước đầu có chuyển biến tích cực. Chỉ số phát triển con người (HDI) được cải thiện rõ rệt, tăng 14 bậc, đạt 0,766 điểm, thuộc nhóm nước phát triển con người cao. Chỉ số xếp hạng hạnh phúc tăng 33 bậc so với nhiệm kỳ trước, xếp thứ 46/143 quốc gia.

Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đạt được một số kết quả quan trọng. Nội dung, phương thức giáo dục và đào tạo có sự đổi mới; chất lượng giáo dục, đào tạo ở tất cả các cấp học được nâng lên. Hợp tác quốc tế về giáo dục và đào tạo nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tiếp tục được nâng cao. Đặc biệt, đã thực hiện miễn, hỗ trợ học phí đối với trẻ em mầm non, học sinh phổ thông, người học chương trình giáo dục phổ thông trong hệ thống giáo dục quốc dân. Đã sớm triển khai chủ trương đầu tư xây dựng các trường học nội trú liên cấp ở các xã biên giới đất liền.

Nguồn nhân lực là tổng thể số lượng và chất lượng con người với tổng hòa các tiêu chí về nguồn nhân lực, trí lực, thể lực và những phẩm chất đạo đức, tinh thần tạo nên năng lực mà bản thân con người và xã hội đã, đang và sẽ huy động vào quá trình lao động sáng tạo vì sự phát triển và tiến bộ xã hội.

Nguồn nhân lực chất lượng cao là chỉ người lao động có sức khỏe, có thể chất, tinh thần tốt; có trình độ tay nghề cao, khả năng lao động giỏi và kỹ năng chuyên môn tốt; có những phẩm chất xã hội tốt đẹp, như tinh thần nhân văn, hòa nhập, thích nghi làm việc trong môi trường đa văn hóa…

Bước vào kỷ nguyên mới, Việt Nam đang đẩy mạnh hội nhập quốc tế sâu rộng và thu hút vốn đầu từ rất nhiều từ các doanh nghiệp, tổ chức nước ngoài. Bởi vậy, nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ giúp cho các doanh nghiệp, công ty, tổ chức tiếp cận được nhanh nhất với tri thức và công nghệ hiện đại, tốt nhất. Sau đó, việc ứng dụng hiệu quả tri thức và khoa học, công nghệ vào hoạt động sản xuất và hoạt động kinh doanh của các tổ chức, công ty và doanh nghiệp sẽ thúc đẩy phát triển mạnh mẽ.

Theo đó, nguồn nhân lực chất lượng cao giúp cho năng suất lao động cao hơn nhờ vào kỹ năng và kiến thức, cùng với kinh nghiệm làm việc của đội ngũ cán bộ, công nhân có trình độ kỹ thuật, trình độ quản lý giỏi. Nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ hoàn thành tốt công việc được giao, luôn đổi mới, sáng tạo trong công việc và tìm tòi học hỏi cách làm mới để đạt hiệu quả năng suất lao động tốt nhất.

Hiện ở Việt Nam có nguồn lao động dồi dào, tuy nhiên nguồn lao động dồi dào nhưng chưa được quan tâm phát triển đúng cách, chưa có quy hoạch cụ thể, và chưa biết cách để khai thác tối đa tiềm năng về nguồn lao động đó. Mặt khác, chất lượng của nguồn lao động hiện tại ở nước ta chưa cao, nhiều lao động còn chưa qua đào tạo, các chương trình đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao còn chưa thực sự hiệu quả để nâng cao được chất lượng, hiệu quả, năng suất lao động.

Sự cần thiết phải phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong nhiệm kỳ tới

Trong 6 nhiệm vụ trọng tâm đột phá trong Dự thảo báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII trinh Đại hội XIV của Đảng xác định nhiệm vụ thứ 5 về: Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trong đó phát triền nguồn lực con người, phát triển văn hoá thực sự trở thành nền tảng, sức mạnh nội sinh, động lực to lớn cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước. Đây là vấn đề cốt lõi, sự cần thiết đã được đề cập trong Văn kiện Đại hội XIV để tiếp tục xây dựng, phát triển nguồn lực chất lượng cao trong giai đoạn mới. Theo đó, xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại,

ngang tầm khu vực và thế giới, trọng tâm là nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo. Tiếp tục đổi mới phương thức quản lý xã hội và quản lý phát triển xã hội bền vững; giải quyết tốt các chính sách xã hội, bảo đảm an ninh, an sinh, an toàn, an dân, nhất là các đối tượng chính sách, đối tượng yếu thế, lực lượng lao động trong khu vực phi chính thức, phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

Trong dự thảo Văn kiện chỉ rõ: Sự phân bố và hỗ trợ của các nguồn nhân lực trong nhiệm kỳ qua chưa hiệu quả. Việc phân bổ và phát triển nguồn nhân lực theo vùng kinh tế chưa được hiệu quả khiến cho năng suất lao động chưa cao. Nước ta còn thiếu nguồn lao động chất lượng cao. Nhu cầu tuyển dụng nhân lực chất lượng cao rất nhiều, tuy nhiên với nguồn lao động dồi dào nhưng chưa đáp ứng được yêu cầu khắt khe về tuyển dụng của nguồn nhân lực chất lượng cao cho các tổ chức, doanh nghiệp và công ty.

Kế thừa và định hướng chiến lược về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục xác định: Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là đột phá chiến lược và là yếu tố quan trọng để cơ cấu lại nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng và là lợi thế cạnh tranh, bảo đảm phát triển kinh tế nhanh và bền vững.

Tại Đại hội XIII, Đảng tiếp tục nhấn mạnh về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao một cách toàn diện, đầy đủ. Trong đó, “Phát triển nguồn nhân lực cho các lĩnh vực then chốt trên cơ sở chú trọng nâng cao, tạo bước chuyển biến mạnh mẽ, toàn diện, cơ bản về chất lượng giáo dục, đào tạo gắn với cơ chế tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ nhân tài, đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển giao, ứng dụng và phát triển khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo; khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc, phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam, tinh thần đoàn kết, tự hào dân tộc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”2

Trên cơ sở tổng kết việc thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng. Văn kiện Đại hội XIV yêu cầu, ưu tiên phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho các lĩnh vực then chốt; tạo bước chuyển biến cơ bản về chất lượng giáo dục, đào tạo; đẩy mạnh chuyển giao, ứng dụng và phát triển khoa học – công nghệ; đổi mới sáng tạo, khơi dậy khát vọng phát triển, phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam.

Với sự ưu tiên phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đã được đề ra trong Văn kiện Đại hội XIV cho thấy, đường lối, chủ trương về phát triển nguồn nhân lực trình độ cao ở nước ta theo xu hướng đáp ứng được chất lượng, yêu cầu trong bối cảnh toàn cầu hóa thế giới đó là cách mạng công nghiệp 4.0, chuyển đổi số, kinh tế số, cạnh tranh, hội nhập quốc tế, đó là ưu tiên phát triển nhanh, bền vững… Đây cũng là bước đột phá chiến lược trong điều kiện trình độ phát triển kinh tế – xã hội còn thấp khi bước vào nền kinh tế tri thức trong kỷ nguyên mới…

Do đó, yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao có ý nghĩa quyết định tới sự thành công của sự nghiệp đổi mới và phát triển bền vững. Nguồn lực con người, vốn, tài nguyên thiên nhiên, cơ sở vật chất – kỹ thuật, khoa học – công nghệ… có mối quan hệ nhân – quả với nhau, trong đó nguồn nhân lực được xem là nguồn lực quan trọng nhất, chi phối các nguồn lực khác và quá trình phát triển kinh tế – xã hội của quốc gia. So với các nguồn lực khác, nguồn nhân lực chất lượng cao với yếu tố hàng đầu là trí tuệ, chất xám có ưu thế nổi bật là không bị cạn kiệt nếu biết bồi dưỡng, khai thác và sử dụng hợp lý.

Tuy nhiên, để phát triển được nguồn nhân lực chất lượng cao cần có chiến lược và giải pháp mang tính lâu dài, nhất là phải tạo đột phá về chất lượng giáo dục và đào tạo, nếu không, chủ trương phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao khó thực hiện được.

Trên cơ sở tư duy mới của Đảng, Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV thể hiện mấy nội dung giải pháp chủ yếu sau:

Thứ nhất, tập trung đào tạo nhân lực chất lượng cao theo chuẩn quốc tế đáp ứng yêu cầu phát triển các ngành công nghiệp, công nghệ chiến lược. Có cơ chế, chính sách đặc biệt để phát hiện, thu hút, đào tạo, bồi dưỡng, trọng dụng nhân tài; chú trọng thu hút các nhà khoa học giỏi, chuyên gia đầu ngành trong và ngoài nước, nhất là các ngành khoa học cơ bản và các lĩnh vực đặc biệt quan trọng.

Thứ hai, đẩy mạnh xây dựng xã hội học tập suốt đời, phát triển các mô hình, phương thức, phong trào học tập theo hướng đa dạng hoá, phù hợp với các đối tượng, từng địa phương. Phát huy vai trò và trách nhiệm của cả hệ thống chính trị trong việc đẩy mạnh phát triển xã hội học tập; nâng cao ý thức tự học, tự rèn luyện, tự trau dồi kiến thức, nâng cao trình độ của mọi người dân, mọi lứa tuổi.

Đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động của các thiết chế giáo dục cơ sở; hỗ trợ các trung tâm học tập cộng đồng, nhất là ở biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; tăng cường đào tạo từ xa; hỗ trợ những người yếu thế có điều kiện để học tập suốt đời. Khuyến khích người Việt Nam ở nước ngoài tham gia vào các hoạt động khuyến học, khuyến tài và xây dựng xã hội học tập.

Thứ ba, đẩy mạnh chuyển giao, ứng dụng và phát triển khoa học – công nghệ; đổi mới sáng tạo, khơi dậy khát vọng phát triển, phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam. Để phát triển nhanh, bền vững phải dựa vào đổi mới sáng tạo trên cơ sở đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ hiện đại. Đồng thời, phát huy hệ giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam theo đúng tinh thần Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng. Thực hiện những giải pháp đột phá nhằm ngăn chặn có hiệu quả sự xuống cấp về đạo đức, lối sống, đẩy lùi tiêu cực và các tệ nạn xã hội. Bảo vệ và phát huy các giá trị tốt đẹp, bền vững trong truyền thống văn hoá Việt Nam. Đẩy mạnh giáo dục, nâng cao nhận thức, ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật, bảo vệ môi trường, giữ gìn bản sắc văn hoá, dân tộc của người Việt Nam, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Từng bước vươn lên khắc phục các hạn chế của con người Việt Nam; xây dựng con người Việt Nam thời đại mới, gắn kết chặt chẽ, hài hoà giữa giá trị truyền thống và giá trị hiện đại.

Thứ tư, xác định rõ hơn mối quan hệ giữa văn hóa, con người và phát triển bền vững. Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV xác định: Phát triển nguồn lực con người, phát triển văn hóa thực sự trở thành nền tảng, sức mạnh nội sinh, động lực to lớn cho sự phát triển nhanh, bền vững đất nước.

So với Đại hội XIII, điểm mới về phát triển nguồn nhân lực nằm ở việc liên kết chặt chẽ văn hóa – con người – phát triển bền vững, thể hiện bước tiến trong tư duy lý luận phát triển toàn diện. Văn hóa được nhìn nhận không chỉ là kết quả mà là điều kiện tạo nên con người phát triển, xã hội phát triển và đất nước phát triển. Đây cũng là lần đầu tiên các khái niệm “nguồn lực nội sinh” và “động lực phát triển” được đặt trong cùng mệnh đề với văn hóa, thể hiện tư duy tích hợp giữa phát triển vật chất và phát triển tinh thần, giữa kinh tế và văn hóa.

Như vậy, điểm mới về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong Dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng thể hiện bước phát triển đột phá trong tư duy về đổi mới sáng tạo, đưa văn hóa từ vị trí “nền tảng tinh thần” lên thành “nguồn lực nội sinh, động lực phát triển mạnh mẽ của đất nước”. Dự thảo Văn kiện đã xác định rõ quan hệ giữa văn hóa – con người – hệ giá trị – nguồn lực phát triển bền vững, mở ra hướng tiếp cận mới: Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao như “trụ cột” chiến lược của quốc gia trong kỷ nguyên mới – Kỷ nguyên phát triển đất nước phồn vinh, thịnh vượng, hùng cường. Việc cụ thể hóa tư duy này vào thực tiễn phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đòi hỏi hệ thống chính trị, các ngành, các cấp phải đổi mới tư duy quản lý, đầu tư thích đáng, phát huy trí tuệ và sáng tạo của nhân dân, để thật sự trở thành sức mạnh nguồn lực nội sinh cho công cuộc phát triển đất nước trong giai đoan cách mạng mới./.

Nguồn: NLNTV