Hoàn thiện chính sách để mở rộng khả năng tiếp cận vốn

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số gắn với cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, chuyển đổi xanh cùng chuyển đổi số đang trở thành hai trụ cột của mô hình tăng trưởng mới. Để hiện thực hóa mục tiêu này, nhu cầu về nguồn vốn dành cho các dự án xanh ngày càng lớn, trong đó tín dụng xanh được xem là kênh dẫn vốn quan trọng đối với doanh nghiệp.

Tại hội thảo "Nâng cao hiệu quả dòng vốn tín dụng xanh, động lực cho tăng trưởng kinh tế" thuộc chuỗi sự kiện "Ngày chuyển đổi xanh 2026", do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Báo Lao Động tổ chức, nhiều ý kiến cho rằng việc khơi thông dòng vốn xanh không chỉ phụ thuộc vào nguồn lực tài chính mà còn đòi hỏi sự hoàn thiện đồng bộ về cơ chế, dữ liệu và hệ thống chính sách.

Song song với đó, chính sách hỗ trợ lãi suất 2%/năm từ ngân sách dành cho doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh và cá nhân triển khai các dự án xanh đang tiếp tục được hoàn thiện. Đây được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực để các chủ thể kinh tế tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, thúc đẩy đầu tư vào kinh tế tuần hoàn, sản xuất xanh và các mô hình phát triển bền vững.

Theo bà Hà Thu Giang - Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam), đến nay đã có 82 tổ chức tín dụng triển khai cấp tín dụng xanh. Tổng dư nợ đạt hơn 828 nghìn tỷ đồng, cao gấp 4,6 lần so với năm 2017 và duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân trên 20% mỗi năm trong giai đoạn 2017-2025. Nguồn vốn chủ yếu tập trung vào lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, bảo tồn đa dạng sinh học với tỷ trọng trên 32%, trong khi năng lượng xanh chiếm hơn 30%. Bên cạnh đó, dư nợ được đánh giá rủi ro môi trường và xã hội đã vượt 5,7 triệu tỷ đồng, tương đương hơn 30% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.

Dù đạt tốc độ tăng trưởng tích cực, quy mô tín dụng xanh vẫn chưa đáp ứng nhu cầu chuyển đổi của nền kinh tế. Theo bà Hà Thu Giang, quá trình thẩm định các dự án xanh còn gặp nhiều khó khăn khi các tổ chức tín dụng thiếu dữ liệu về quy hoạch phát triển dự án theo từng ngành, lĩnh vực cũng như thông tin về mức độ tuân thủ quy định môi trường của doanh nghiệp. Điều này làm gia tăng chi phí và kéo dài thời gian đánh giá, giám sát sau giải ngân.

Xây dựng hệ sinh thái đồng bộ để dòng vốn phát huy hiệu quả

Ở góc độ doanh nghiệp, nhiều rào cản vẫn tồn tại trong quá trình tiếp cận tín dụng xanh. Theo số liệu từ Ban IV, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa có lịch sử tín dụng, trong khi điều kiện vay vốn xanh lại yêu cầu tiêu chuẩn cao về quản trị, minh bạch dữ liệu, báo cáo môi trường và các tiêu chí ESG. Muốn đáp ứng các điều kiện này, doanh nghiệp cần đầu tư nâng cấp mô hình quản trị, song chính việc thiếu vốn lại trở thành điểm nghẽn lớn, đặc biệt khi nhiều doanh nghiệp không có tài sản bảo đảm.

Theo ông Nguyễn Đức Thành, Ủy viên Ban Chấp hành Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Phó Tổng Biên tập Thường trực Báo Lao Động, việc nhận diện đầy đủ các vướng mắc từ khung chính sách, tiêu chí phân loại xanh, năng lực thẩm định của ngân hàng cho đến khả năng đáp ứng tiêu chuẩn ESG và minh bạch thông tin của doanh nghiệp sẽ giúp các cơ quan liên quan đưa ra giải pháp phù hợp, bảo đảm dòng vốn được phân bổ đúng đối tượng và phát huy hiệu quả đối với tăng trưởng bền vững.

Từ thực tiễn triển khai, ông Nguyễn Quang Ngọc, Phó Trưởng Ban Chính sách tín dụng Agribank cho biết, đến cuối năm 2025, Agribank có gần 39.000 khách hàng được cấp tín dụng trong lĩnh vực xanh với tổng dư nợ gần 28.000 tỷ đồng. Nguồn vốn chủ yếu dành cho năng lượng tái tạo, năng lượng sạch, lâm nghiệp bền vững và nông nghiệp xanh. Trong thời gian tới, Agribank sẽ tiếp tục ưu tiên nguồn lực cho các dự án có sức lan tỏa lớn, đồng thời tích hợp các tiêu chí ESG và đánh giá rủi ro môi trường - xã hội vào toàn bộ quy trình cấp tín dụng.

Theo ông Nguyễn Quang Ngọc, Việt Nam cần sớm xây dựng hệ thống quy định thống nhất về tín dụng xanh, đặc biệt là hệ thống ngành kinh tế xanh, đồng thời tăng cường các chương trình hỗ trợ kỹ thuật để doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ môi trường, báo cáo ESG cũng như đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về sản xuất xanh và kinh tế tuần hoàn.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Nguyễn Hồng Quang - Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhận định nền tảng chính sách về tín dụng xanh đã được hình thành nhưng vẫn còn thiếu sự đồng bộ. Khung pháp lý hiện phân tán ở nhiều lĩnh vực như môi trường, đầu tư, tài chính và ngân hàng, trong khi danh mục phân loại xanh mới được ban hành nên cần thêm thời gian để vận hành ổn định.

Ông Nguyễn Hồng Quang cho rằng tín dụng xanh và tài chính xanh là lĩnh vực liên ngành với nhiều cơ hội lẫn thách thức, vì vậy cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực thực thi, xây dựng cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành và hình thành hệ thống giám sát minh bạch. Bên cạnh đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu môi trường thống nhất, các bộ chỉ số đo lường và cơ chế chia sẻ thông tin sẽ góp phần giảm chi phí thẩm định, nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro và tạo điều kiện để tín dụng xanh phát triển tương xứng với nhu cầu của nền kinh tế.

Các chuyên gia cũng cho rằng cùng với sự hỗ trợ từ cơ quan quản lý và hệ thống ngân hàng, doanh nghiệp cần chủ động chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên, áp dụng kinh tế tuần hoàn, nâng cao năng lực quản trị và minh bạch thông tin về môi trường, xã hội. Khi những mắt xích này được kết nối đồng bộ, tín dụng xanh sẽ có điều kiện phát huy vai trò là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế theo hướng xanh và bền vững.

Nguồn: DNKTX