Tình hình chiến sự ở Trung Đông đã khiến ngành xuất khẩu Việt Nam đối diện với chi phí vận chuyển tăng cao làm bào mòn lợi nhuận. Tuy nhiên, sau những nỗ lực tìm cách thích ứng, nhiều cơ hội đã mở ra với doanh nghiệp trong nước.

Nhu cầu thế giới vọt tăng

Ông Nguyễn Tuấn Việt, CEO Công ty VIETGO, chuyên gia hàng đầu về xuất khẩu cho rằng, xung đột tại Trung Đông đang tạo ra những biến động đáng chú ý trong dòng chảy thương mại quốc tế.

Đối với nhóm hàng nông sản tươi, đặc biệt là trái cây có thời gian bảo quản ngắn, lượng đơn hàng thời gian gần đây tăng đột biến, có thời điểm lên tới khoảng 300 đơn. Nguyên nhân là do nguồn cung từ khu vực Trung Đông và một số thị trường lân cận bị gián đoạn, khiến nhiều đối tác tại châu Âu phải tìm nguồn thay thế.

Trước đây, Iran và Israel là những quốc gia có thế mạnh về nông nghiệp công nghệ cao, cung ứng nhiều mặt hàng nông sản sạch cho thị trường châu Âu nhờ khoảng cách địa lý gần và chi phí vận chuyển thấp. Tuy nhiên, khi xung đột xảy ra, chuỗi cung ứng bị ảnh hưởng, dẫn tới tình trạng thiếu hụt nguồn cung tại một số thị trường châu Âu.

Không chỉ nông sản, các ngành hàng công nghiệp của Việt Nam cũng đang ghi nhận tín hiệu tích cực khi đơn hàng nhiều lên. Các mặt hàng như dệt may, nhựa, chăn ga gối đệm, đồ nội thất - ngoại thất và giày dép được dự báo có thể gia tăng nhu cầu do một số nguồn cung truyền thống bị gián đoạn.

Tương tự, ông Trần Bình Minh, Giám đốc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Dawnsky, cũng thông tin rằng nhu cầu đặt hàng nông sản từ các thị trường nước ngoài đang tăng mạnh sau những biến động địa chính trị gần đây. Theo đó, lượng đơn hàng chuẩn bị cho xuất khẩu đã tăng gấp khoảng 10 lần so với trước xung đột, đặc biệt từ các thị trường Trung Đông và châu Âu.

Trước đó, do xung đột và gián đoạn logistics, nhiều lô hàng tại khu vực các nước vùng Vịnh bị ùn ứ, khiến nguồn cung nông sản trên thị trường sụt giảm và giá tăng mạnh. Trong bối cảnh này, các doanh nghiệp nhập khẩu có xu hướng tăng mua để bù đắp lượng hàng thiếu hụt trong kho, qua đó mở ra cơ hội cho các nhà cung ứng mới.

Ông Hà Quang Vũ, đại diện Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Hà Quang, cũng cho biết gần đây doanh nghiệp đã ký thêm nhiều hợp đồng xuất khẩu sang thị trường như UAE và một số quốc gia khác trong khu vực Trung Đông.

Ông Vũ cũng cho rằng sau giai đoạn khó khăn do xung đột, khu vực Trung Đông, vốn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu, có thể bước vào chu kỳ tiêu thụ mạnh trong giai đoạn giữa và cuối năm 2026. Đây có thể là cơ hội lớn cho hàng hóa Việt Nam nếu doanh nghiệp chuẩn bị tốt nguồn cung.

Cũng theo ông Vũ, lịch sử thương mại quốc tế cho thấy các biến động địa chính trị thường đi kèm với sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng. Nếu biết nắm bắt thời cơ, doanh nghiệp hoàn toàn có thể biến rủi ro thành cơ hội.

Ông dẫn chứng từ xung đột Nga - Ukraine, khi nhiều thị trường vẫn duy trì nhu cầu cao đối với các sản phẩm nội thất và đồ gỗ. Nhờ tận dụng tốt cơ hội này, ngành gỗ Việt Nam đã phục hồi và phát triển khá tích cực trong những năm gần đây.

Theo ông Vũ, một trong những lợi thế quan trọng giúp doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam có thể thích ứng với biến động toàn cầu là vị trí địa lý thuận lợi cùng mạng lưới hiệp định thương mại tự do (FTA) rộng lớn.

Hiện nay, Việt Nam đã ký kết nhiều FTA với hầu hết các thị trường lớn trên thế giới. Những hiệp định này giúp hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường thuận lợi hơn, giảm thuế quan và tăng khả năng cạnh tranh, kể cả trong bối cảnh thế giới xuất hiện những bất ổn chính trị.

Việt Nam có thể vào chu kỳ tiêu thụ mạnh, doanh nghiệp cần làm gì?

Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã nhanh chóng tận dụng các biến động của thị trường để mở rộng hoạt động kinh doanh.

Theo ông Nguyễn Tuấn Việt, thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở khâu vận tải. Chính vì vậy, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, logistics cần theo dõi chặt chẽ diễn biến thị trường, chủ động xây dựng kịch bản ứng phó, dự phòng chi phí và tăng cường quản trị rủi ro trong đàm phán cũng như thực hiện hợp đồng vận tải, thương mại. Sự chuẩn bị sớm sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế tổn thất và duy trì ổn định hoạt động kinh doanh.

Cũng theo ông, nhiều người cho rằng khi xảy ra xung đột thì giá cước vận tải sẽ tăng mạnh, song thực tế không hoàn toàn như vậy. Hiện vẫn có nhiều hãng tàu còn trống chỗ trên các chuyến vận chuyển, khi lượng hàng giảm, tàu không đầy tải như trước nên doanh nghiệp vẫn có khả năng thương lượng lại mức cước.

"Giá vận tải không phải lúc nào cũng tăng theo một chiều. Doanh nghiệp hoàn toàn có thể đàm phán với các hãng tàu hoặc các đại lý logistics để đạt được mức giá phù hợp. Vấn đề nằm ở việc doanh nghiệp có chủ động làm việc, trao đổi và đàm phán với các đối tác hay không", ông Việt nhấn mạnh.

Trong khi đó, ông Trần Bình Minh, Giám đốc Công ty Dawnsky cho biết, doanh nghiệp của ông đã chủ động trung chuyển hàng hóa qua các cảng trung gian, chẳng hạn như tại Ấn Độ, trước khi tiếp tục vận chuyển đến thị trường mục tiêu. Dù phương án này làm tăng chi phí vận tải và kéo dài thời gian giao hàng thêm khoảng 7 - 10 ngày, nhưng vẫn giúp doanh nghiệp đảm bảo giao hàng thành công và duy trì quan hệ với đối tác.

Sau những biến động lớn của thị trường quốc tế, ông Minh cho rằng Việt Nam đang dần nổi lên như một điểm cung ứng ổn định. Nền kinh tế duy trì tăng trưởng, nguồn cung hàng hóa dồi dào và khả năng đáp ứng đơn hàng linh hoạt của doanh nghiệp trong nước là những yếu tố giúp củng cố niềm tin của các nhà nhập khẩu quốc tế.

Dù vậy, để nắm bắt cơ hội, các doanh nghiệp Việt Nam, từ quy mô lớn đến vừa và nhỏ nên chủ động tăng cường chào hàng và duy trì kết nối với khách hàng quốc tế, nhằm sẵn sàng nguồn cung khi nhu cầu phục hồi.

“Với những đối tác đã có quan hệ hợp tác từ trước, đơn hàng có thể được ký kết ngay khi điều kiện logistics thuận lợi trở lại”, ông Minh minh lưu ý.

Ông Nguyễn Tiến Đạt, đại diện Công ty TNHH xuất nhập khẩu Victory3307 cũng chia sẻ, doanh nghiệp của ông từng tận dụng cơ hội từ các biến động quốc tế để mở rộng thị trường xuất khẩu.

Năm 2023, khi trận động đất lớn xảy ra tại Thổ Nhĩ Kỳ và khu vực Trung Đông, ông Đạt nhận ra nhu cầu tái thiết tại các quốc gia này sẽ gia tăng mạnh. “Sau khi theo dõi thông tin thị trường, chúng tôi quyết định xuất khẩu gỗ dán sang Thổ Nhĩ Kỳ và đạt được những đơn hàng đầu tiên. Sau đó, doanh nghiệp tiếp tục mở rộng sang thị trường Ấn Độ”, ông Đạt kể.

Từ tháng 9/2024 đến tháng 2/2025, doanh nghiệp này đã xuất khẩu hơn 200 container gỗ dán sang Ấn Độ. Tính chung trong khoảng 4 năm hoạt động, công ty đã xuất khẩu hơn 500 container các sản phẩm như gỗ dán và ván bóc.

Theo ông Đạt, lợi thế của Việt Nam nằm ở vị trí địa lý thuận lợi trên tuyến hàng hải quốc tế, đồng thời là điểm đến của nhiều nhà cung ứng và thương nhân nước ngoài.

Nguồn: VTC NEWS