Mỗi độ Tết đến, xuân về, cụm từ “tống cựu nghinh tân” lại được nhắc đến như một thông điệp quen thuộc, gắn liền với không khí chuyển giao năm cũ và năm mới. Tuy nhiên, bên cạnh cách hiểu phổ biến là “tiễn cũ, đón mới”, không phải ai cũng nắm rõ ý nghĩa đầy đủ, chiều sâu văn hóa và giá trị xã hội mà phong tục này mang lại trong đời sống người Việt.

“Tống cựu nghinh tân” là gì?

Trong văn hóa Việt Nam, “tống cựu nghinh tân” được hiểu là tiễn đưa những điều cũ kỹ, đã qua để chào đón những điều mới mẻ. “Tống cựu” mang ý nghĩa tống tiễn cái cũ, chia tay năm cũ cũng là chia tay những phiền muộn, khó khăn hay những điều chưa trọn vẹn. Ngược lại, “nghinh tân” (hay "nghênh tân") thể hiện tinh thần chào đón cái mới và năm mới, niềm hy vọng, sự khởi đầu mới, những điều tích cực đang chờ phía trước.

Khái niệm này phản ánh triết lý sống của người Việt: Coi trọng sự chuyển giao, hướng đến đổi mới, đồng thời đề cao tinh thần lạc quan và niềm tin vào tương lai tốt đẹp.

Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hùng Vĩ từng cho biết, “tống cựu nghinh tân” là thành ngữ Hán – Việt, thường được sử dụng phổ biến trong dịp Tết cổ truyền của các quốc gia phương Đông. Tuy nhiên, tùy theo từng vùng văn hóa và điều kiện sinh hoạt cụ thể, phong tục này lại được biểu hiện bằng những hình thức khác nhau, tạo nên bản sắc riêng của mỗi cộng đồng.

Theo ông, chỉ riêng việc dọn dẹp nhà cửa trước Tết đã là sự tích hợp của nhiều lớp tín ngưỡng và tập quán, từ thờ cúng tổ tiên, sinh hoạt tôn giáo, đến tinh thần gắn kết cộng đồng và ý thức vệ sinh chung.

Từ việc lau dọn bàn thờ, trang hoàng nhà cửa trong mỗi gia đình, phong tục này dần mở rộng ra phạm vi cộng đồng như vệ sinh thôn làng, tát ao thay nước, sửa sang đường sá, tu bổ đình quán, dựng cổng chào hay cây nêu ngày Tết. Đây là những phong tục mang tính cộng đồng cao, phản ánh ý thức chung tay xây dựng môi trường sống tốt đẹp hơn.

Trong bối cảnh hiện đại, Tết cổ truyền đã có nhiều thay đổi để phù hợp với nhịp sống mới. Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu, tinh thần “tống cựu nghinh tân” không hề bị mai một, mà ngược lại còn góp phần làm giàu thêm đời sống văn hóa, giữ gìn cốt cách và tinh thần của người Việt.

Những nghi thức gắn liền với “tống cựu nghinh tân”

Phong tục “tống cựu nghinh tân” không tồn tại đơn lẻ mà gắn liền với nhiều nghi thức truyền thống, tạo nên bức tranh sinh hoạt văn hóa Tết phong phú.

Nổi bật nhất là việc dọn dẹp nhà cửa. Người dân lau chùi bàn thờ, sắp xếp lại đồ đạc, loại bỏ những vật dụng cũ hỏng. Dưới góc nhìn văn hóa, đây không đơn thuần là hoạt động vệ sinh mà còn thể hiện mong muốn khép lại những điều không may, tạo không gian sống gọn gàng, ngăn nắp để đón năm mới trong tâm thế tích cực.

Bên cạnh đó, tục dựng cây nêu cũng là một nghi thức quan trọng trong nhiều vùng quê. Cây nêu thường được dựng trước nhà và trang trí bằng các vật dụng mang ý nghĩa biểu trưng như chuông gió, vải đỏ. Dù ngày nay không còn phổ biến như trước, nhưng cây nêu vẫn được xem là biểu tượng văn hóa, thể hiện ước mong bảo vệ gia đình và cầu chúc bình an trong năm mới.

Một nghi thức khác thường được nhắc đến là lễ tiễn ông Táo về trời vào ngày 23 tháng Chạp. Theo quan niệm dân gian, đây là thời điểm tổng kết những việc đã diễn ra trong năm cũ, đồng thời gửi gắm mong ước cho năm mới. Dưới góc độ văn hóa, nghi lễ này thể hiện tinh thần hướng thiện, nhắc nhở mỗi người nhìn lại hành vi, lối sống của mình trong suốt một năm.

Thời khắc giao thừa cũng được coi là điểm nhấn của “tống cựu nghinh tân”. Theo tác giả Tân Việt trong cuốn Một trăm điều nên biết về phong tục Việt Nam, giao thừa được xem là thời điểm bàn giao giữa các “quan quân” cai quản hạ giới của năm cũ và năm mới. Chính vì vậy, người dân chuẩn bị lễ cúng ngoài trời với các lễ vật truyền thống nhằm thể hiện lòng thành, tiễn đưa năm cũ và chào đón năm mới.

Ngoài ra, cũng có quan niệm cho rằng “tống cựu nghinh tân” gắn với việc tiễn quan Hành khiển của năm cũ và đón quan Hành khiển của năm mới, tương ứng với chu kỳ 12 con giáp. Dù cách lý giải khác nhau, nhưng tựu trung đều phản ánh mong muốn về một sự khởi đầu thuận lợi.

Qua thời gian, quan niệm 'tống cựu nghinh tân" không chỉ dừng lại trong phạm vi gia đình mà còn lan tỏa ra cộng đồng. Việc cùng nhau dọn dẹp đường làng, sửa chữa công trình chung trước Tết thể hiện tinh thần đoàn kết, cùng hướng tới một năm mới bình an, thịnh vượng.

Trong nhịp sống hiện đại, việc gìn giữ những hành vi mang tính truyền thống như “tống cựu nghinh tân” không chỉ giúp bảo tồn giá trị văn hóa dân tộc, mà còn góp phần nuôi dưỡng lối sống tích cực, gắn kết con người với gia đình và cộng đồng.

Nguồn: VTC NEWS