Ngày 9/9/2025, từ sân bay Nội Bài, chuyến bay đặc biệt chở 340.000 liều vaccine AVAC ASF LIVE đã cất cánh, đưa lô vaccine dịch tả lợn châu Phi “made in Vietnam” lớn nhất từ trước tới nay tới Philippines. Đây là lần xuất khẩu thứ hai của Việt Nam sang quốc gia Đông Nam Á này, sau khi Bộ Nông nghiệp Philippines quyết định triển khai tiêm đại trà loại vaccine do Việt Nam sản xuất.

Không khí tất bật tại Nhà máy Vaccine AVAC chiều 8/9 cho thấy quy mô và ý nghĩa đặc biệt của lô hàng. Các công nhân khẩn trương hoàn tất khâu đóng gói trước khi đưa hàng ra sân bay.

Theo TS. Nguyễn Văn Điệp, Tổng giám đốc AVAC, vaccine phải bảo quản nghiêm ngặt trong kho lạnh, đi kèm lượng nước đá vận chuyển nặng gấp hàng chục lần so với vaccine. Điều này khiến chi phí vận chuyển cao gấp nhiều lần so với khối lượng thực tế, nhưng là yêu cầu bắt buộc để đảm bảo chất lượng sản phẩm.

Việt Nam là quốc gia đầu tiên và đến nay vẫn là duy nhất trên thế giới sản xuất thành công vaccine ASF, được cấp phép lưu hành từ tháng 7/2023. Sản phẩm AVAC ASF LIVE không chỉ giúp kiểm soát dịch trong nước mà còn mở ra cơ hội xuất khẩu. Philippines chính là thị trường quốc tế đầu tiên đặt niềm tin.

Sau đợt khảo nghiệm nghiêm ngặt với hàng chục nghìn liều từ năm 2023, đến năm 2024, chính phủ nước này đã quyết định chi ngân sách để nhập khẩu và tiêm miễn phí cho nông dân. Tháng 8/2024, 160.000 liều chính thức được nhập khẩu. Một năm sau, lô 340.000 liều tiếp tục được đặt mua, nâng tổng số vaccine Việt Nam xuất sang Philippines lên nửa triệu liều.

Ông Juancho Robles, Tổng giám đốc Công ty KPP Power Commodities - đơn vị nhập khẩu và phân phối tại Philippines cho biết dữ liệu giám sát của Cục Công nghiệp Chăn nuôi nước này khẳng định vaccine đạt hiệu quả 92,78% trong việc tạo kháng thể. Đàn lợn tiêm phòng khỏe mạnh, dịch bệnh giảm rõ rệt.

TS. Nguyễn Văn Điệp đánh giá, việc Philippines tiếp tục đặt mua là minh chứng rõ ràng nhất cho tính hiệu quả trên diện rộng, củng cố niềm tin thị trường quốc tế và thúc đẩy người chăn nuôi trong nước quan tâm hơn đến phòng dịch bằng vaccine.

Các chuyên gia trong ngành cũng nhìn nhận sự kiện này dưới nhiều góc độ. GS.TS. Nguyễn Thị Hương, Chủ tịch Hội Khoa học Kỹ thuật Thú y Việt Nam, nhấn mạnh đây là thành quả khoa học - công nghệ đáng tự hào, đồng thời mang lại giá trị kinh tế - xã hội và khẳng định mối hợp tác quốc tế bền chặt giữa Việt Nam và Philippines.

Không chỉ dừng lại ở Philippines, vaccine AVAC ASF LIVE đã có mặt tại Indonesia và Nigeria, đồng thời đang được xúc tiến đăng ký tại nhiều quốc gia châu Á và châu Phi. Đến nay, hơn 4,3 triệu liều đã được đưa ra thị trường, trong đó trên 3,7 triệu liều sử dụng tại Việt Nam, mang lại kết quả tích cực ở các địa phương như Lạng Sơn, Hải Dương hay Quảng Ninh.

Tuy nhiên, thách thức vẫn còn khi biến chủng ASF lai type I và II xuất hiện, làm giảm hiệu quả của vaccine hiện tại. AVAC đang nghiên cứu thế hệ mới có khả năng bảo hộ chéo, dự kiến ra mắt vào năm 2026.

Một rào cản khác là thói quen và khả năng chi trả của hộ chăn nuôi nhỏ lẻ. Với lọ 50 liều giá tới 3–3,5 triệu đồng, nhiều hộ chỉ nuôi vài con lợn khó tiếp cận. Để khắc phục, AVAC sẽ tung ra dòng vaccine 5 liều/lọ từ tháng 9/2025, phù hợp hơn với quy mô chăn nuôi nhỏ.

Theo tính toán, mỗi con lợn chết vì ASF gây thiệt hại khoảng 7 triệu đồng. Nếu dịch lan rộng, con số có thể lên tới hàng nghìn tỷ đồng, ảnh hưởng lớn đến nguồn cung thịt và chỉ số CPI. Trong bối cảnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, vaccine được coi là giải pháp bền vững.

Các phân tích lợi ích - chi phí cho thấy tiêm vaccine đem lại hiệu quả kinh tế cao gấp 5 - 36 lần so với chi phí bỏ ra. Vì vậy, nhiều chuyên gia kiến nghị cần có chính sách hỗ trợ mạnh mẽ hơn, thậm chí miễn phí vaccine cho nông dân, để bảo vệ lợi ích quốc gia và ổn định ngành chăn nuôi.

Nguồn: DNKTX